Intro

Steen markeert de grens van de gemeente Santiago

Steen markeert de grens van de gemeente Santiago

Deze site bevat informatie voor allen die met het idee spelen ‘eens’ vanuit Nederland of Vlaanderen naar Santiago de Compostela te fietsen, alleen of in gezelschap.
Inhoudelijk is deze site grotendeels identiek aan de site http://perfietsnaarsantiago.wordpress.com/, maar de vormgeving is anders. Waar de ene site het model ‘vraag en antwoord’ hanteert, ordent de site die u nu bezoekt de informatie naar onderwerp; elk onderwerp heeft een eigen tabblad. Aan u de keuze welke ordening u het meest toegankelijk vindt. Omdat er zoveel informatie over de fietstocht naar Santiago de Compostela beschikbaar is, kan overvloed schaden. Voor wie genoeg heeft aan minder informatie is de site http://naarsantiagoperfiets.wordpress.com/ wellicht geschikter. Wilt u reageren op een van deze sites, mail me op sanxacobeo@hotmail.nl

Lessines (Belgie), Buen Camino

Basis voor de tekst op deze sites zijn mijn persoonlijke ervaringen, opgedaan in 2008, 2009, 2011 en 2012, aangevuld met de vele publicaties op het internet en reacties van bezoekers van deze site. Van mijn fietstochten in 2008 en 2011 staan op Youtube twee korte (11:34 minuten) video’s. Natuurlijk veel te kort om ‘alles’ te laten zien. Maar ze geven wel een goede eerste indruk van deze fietstochten omdat veel materiaal al fietsend is gemaakt. Klik hier voor de video uit 2008 en hier voor de video uit 2011. De fietstocht naar Santiago de Compostela wordt vaak als een uitzonderlijke prestatie gezien. Fietsers die de eindstreep hebben gehaald (voor veel stuurlui op de wal nog steeds het belangrijkste van de hele tocht) worden uitbundig geprezen en toegejuicht. Prima. Maar laat dit niet verhullen dat íedereen naar Santiago kan fietsen. Een paar uitzonderingen daargelaten. Ervaar ’t zelf!
Degenen die meer willen weten over de geschiedenis van de camino kunnen kijken op deze site of deze pdf downloaden: camino-geschiedenis-en-achtergronden.

Santiago de Compostela actueel

Om de makers van zogenoemde ‘universele’ pelgrimspassen wind uit de zeilen te nemen en om ook een halt toe te roepen aan knutselaars die met een huisgemaakt pelgrimspaspoort aan de bedevaart beginnen, heeft het pelgrimsbureau haar regels ter zake het pelgrimspaspoort aangescherpt. Evenals de controle op de naleving ervan. De belangrijkste regel waar het hier om gaat is dat alleen door het pelgrimsbureau erkende instellingen een geldig pelgrimspaspoort mogen uitgeven. Aan de (nieuwe) lijst met erkende instellingen wordt al een tijdje gewerkt, maar zeker is dat het Genootschap van Sint Jacob een erkende instelling is. Omdat ook de regels betreffende het uiterlijk van het pelgrimpaspoort zijn aangepast, voldoet de ‘oude druk’ die het Genootschap uitgeeft (tot de voorraad op is) niet aan de nieuwe voorschriften. Tom Poes, verzin een list. En die is dat het Genootschap een (tijdelijke) sticker uitgeeft die op een pelgrimspaspoort-oude-druk geplakt moet worden. Alle na maart 2017 aangevraagde pelgrimspaspoorten hebben deze sticker, maar indien u er al eerder een zonder sticker hebt aangevraagd en ontvangen, dan kunt u de sticker aanvragen bij het Genootschap van st. Jacob. Kijk voor meer informatie op hun site. De sticker bevat de tekst: ‘El Sepulcro del Apóstol de la Catedral de Santigago, meta de la Peregrinación Jacobea’. 

Klik hier om via een webcam uw eindbestemming live te zien. In 2015 kwamen hier 3.500 landgenoten aan. Een kleine 600 vertrok vanuit huis, aan onbekend aantal per fiets. De cijfers over 2016 zullen zeer waarschijnlijk hetzelfde beeld tonen.
Het Heilig Jaar 2016 is inmiddels voorbij. De verwachte extra toestroom van pelgrims is niet gekomen,  het waren er ‘slechts’ 277.915. Ook in Rome bleef de toestroom van gelovigen achter bij de verwachting. Afgaand op het recente verleden -waarin het aantal pelgrims na een Heilig Jaar daalt- zou 2017 ‘dus’ een iets rustiger pelgrimsjaar kunnen worden met zo’n 250.000 pelgrims die naar Santiago de Compostela lopen of fietsen. Maar het kan ook zijn dat de langjarige trend zich doorzet. In dat geval is de raming 285.000 pelgrims. Hoe dan ook, laten we hopen dat het weer gezellig druk wordt. De echte (mogelijk onaangename) drukte merkt u pas ná Sarria. In deze plaats startten in 2016 ruim 67.000 pelgrims, 40% van alle pelgrims die de Camino Francés volgden.
Een actuele (2016) video van Rogier Klappe die de camino fietste staat hier. Het beeld dat hij laat zien klopt exact. Het is een en al genieten, tenzij u enorme pech hebt met ’t weer en/of uw fiets.

Restauratie van de kathedraal 2015 - 2021

Kathedraal in de steigers

De restauratie van de kathedraal is ook in 2017 nog actueel. Dit betekent dat u er rekening mee moet houden dat delen van de kerk niet of moeilijk toegankelijk zijn en dat er her en der steigers staan die de aanblik vertroebelen. Maar het was meer dan hard nodig. De restauratie is ingrijpend en zal nog zeker een paar jaar duren. Dit Spaanstalig artikel van 25 augustus 2016 schrijft erover.
Eén van de spektakels in Santiago is de ceremonie met het gigantische wierookvat in de kathedraal. Jarenlang zwaaide het tenminste één keer per week door de kerk. In de mis op vrijdagavond. Op andere dagen/tijden ook wel, maar alleen als er voor betaald was. De financiering van de ‘voorstelling’ op vrijdagavond was in gevaar maar er lijkt voor 2017 een oplossing gevonden. Een geruststelling voor velen die het schouwspel willen meemaken.
De verhuizing van het pelgrimsbureau, het Centro de Acogida a Peregrinos, naar de rúa das Carretas 33 is inmiddels een jaar achter de rug. In het pelgrimsbureau zitten naast de balie waar u uw compostela kunt verkrijgen ook nog andere diensten. Ook de Huiskamer van de Lage Landen (het Holland House van het Genootschap van Sint Jacob) is er gevestigd. Het heeft een ruimte op de 1e etage van het Pelgrimsbureau. In 2016 bezochten een kleine 1700 pelgrims deze ruimte. Ik verwacht dat u er vanaf mei 2017 weer terecht voor een tas koffie of om er een bakkie te doen.

Pelgrimsbureau google earth

Het pelgrimsbureau ligt wat uit het directe centrum, niet in het mooiste deel van de stad. Het was vroeger een ‘asilo de carretas’, een stalling voor koetsen, die voor 1,5 mio euro is verbouwd. Het straatje ernaar toe (de rúa das Carretas) nodigt niet echt uit voor een wandeling. De ingang van het pelgrimsbureau ligt links om de hoek aan de calle de Domingo García Sabell.
Vanaf het plein vóór de kathedraal (Praza do Obradoiro) is het wat lastig naar het pelgrimsbureau te fietsen. De rúa das Carretas heeft éénrichtingverkeer. Wilt u de verkeersregels respecteren, fiets dan door de rúa de San Francisco en de costa de San Francisco naar de rúa das Carretas op de hoek van de calle de Domingo García Sabell.

nieuw pelgrimsbureau collage

Het pelgrimsbureau, een collage.

Andere interessante sites
De site sintchristophorus.nl is een Nederlandstalig platform voor ervaringen, kennis, tips en adviezen voor fietsvakanties.
De site http://www.fietseninspanje.nl/  richt zich op degenen die alle uithoeken van Spanje fietsend willen verkennen. Ook op de site dewijdewereld.net staat interessante informatie voor fietsers. En dan is er uiteraard de site het Genootschap van Sint Jacob. Op deze site staan onder FAQ enkele vragen beantwoord over onderwerpen van belang voor fietsers.

De Spaans- en Engelstalige site www.bicigrino.com heeft zich ontwikkeld tot een zeer informatieve site volledig gericht op fietsers, beter gezegd: mountainbikers. Want de Spaanse fietsers nemen vrijwel allemaal een mountainbike als ze naar Santiago de Compostela fietsen.
Bicigrino is de samentrekking van de woorden ‘bicicleta’ en ‘peregrino’, Spaans voor ‘fiets’ en ‘pelgrim’. U vindt er een veelheid aan informatie over de Camino Francés maar ook over andere camino’s. Dat varieert van overzichten met aanbevolen albergues en hotels tot informatie over het huren van fietsen en gps-tracks. De pdf-gids ‘Camino Francés en bicicleta‘ staat vol relevante informatie. Omdat Spaanse fietsers vooral mountainbikers zijn is de route die bicigrino.com volgt niet de Sweerman-boekje-3 route, maar een route die waar enigszins mogelijk de wandelroute volgt. Voor Nederlandse fietsers met volle bepakking een behoorlijke uitdaging.

Logroño, slaapzaal in albergue

Slaapzaal in albergue

Daarnaast bestaat de actieve site van Ivar Revke: http://www.caminodesantiago.me. Deze site heeft een eigen forum en bevat veel informatie over de Camino Francés. Onder andere een actueel overzicht van een serie ‘favorite albergues’. In een albergue (soms ook refugio genoemd) kunnen pelgrims met een geldig pelgrimspaspoort een slaapplek voor één nacht vinden.
Klik op Albergues Camino Frances – Caminodesantiago.me mrt 2015 voor een vrij actueel overzicht. Op de Spaanstalige site caminodesantiago.consumer staat een (mogelijk wat actueler) overzicht van albergues en bezienswaardigheden.

Ook verderop in deze tekst staan nog enkele links naar pdf-files met albergues langs de Camino Francés.

En dan is er natuurlijk de site van het Nederlands Genootschap van St. Jacob: www.santiago.nl

GenootschapIedereen kan lid worden van dit genootschap. De maandelijkse on-line nieuwsbrief Ultreia (zie bijv. Ultreia 39) is openbaar. Voor leden is er natuurlijk nog veel meer beschikbaar. Zoals: leden krijgen (eenmalig) een pelgrimspaspoort en elk kwartaal verschijnt het tijdschrift ‘De Jacobsstaf. De regionale afdelingen van het genootschap organiseren regelmatig activiteiten. Het lidmaatschap geldt voor één jaar en wordt (behoudens tijdige opzegging) jaarlijks verlengd.

Fietsers worden wat verwaarloosd door het Genootschap

Fietsers lijken wat verwaarloosd door het Genootschap

Naar eigen zeggen –Ultreia 32– wordt het genootschap verweten te weinig aandacht te besteden aan fietsers. Dat verwijt komt niet uit de lucht vallen. Mijn site wil de ruimte invullen die het genootschap op dit punt open laat. Maar ik ben me ervan bewust dat ‘el camino’ primair een wandelevenement is. En veel wandelaars ook een spirituele ervaring biedt. In tegenstelling tot fietsers ondergaan veel wandelaars el camino aanzienlijk intenser. Wat er mede toe leidt dat u onderweg een soort van scheidslijn tussen wandelaars en fietsers kunt ervaren.

Fietsblogs in 2017
Hieronder staan links naar blogs van pelgrims die per fiets naar Santiago gaan. Het lijstje zal de komende maanden worden ingevuld.
Theo Damen gaat voor de 2e keer fietsen.
Erik Ruissen vertrekt rond eind mei.
Reine Vandenweghe gaat eind mei de Via de la Plata fietsen.
– Ook Henri neemt deze route, die start in Sevilla.
– En Kim kiest voor een route langs de Portugese kust.

Fietsblogs in 2016
In 2016 zijn weer vele pelgrims uit Nederland en Vlaanderen naar Santiago de Compostela gaan. Enkele fietsers onder hen publiceerden een blog:
– Johan is al in Santiago aangekomen.
Emiel, Jef en Staf zijn er ook.
– En Wim en Antonio fietsten voor een waterput in Malí.
– Pensionado Eric Sommer fietste heen én terug.
– De echtgenoot van Petra zocht een eigen weg om te ‘ont-moeten’.
– Ene Gert uit Epe schijnt ook plannen te hebben.
Harry Abel schreef een kort verslag met veel foto’s.
Alois Verbraeken ging op weg maar gaf op 23 mei op.
André Boon is wel gearriveerd.
– En Jan Dekker ook.
Evelien en Arie namen de prachtige Somportpas.
– En dan is er het verslag van harrie-fietste-naar-santiago.

León, de mooiste stad aan de Camino

León, de mooiste stad aan de Camino

Uit deze blogs blijkt dat pelgrims onderling verschillen, maar ook dat voor velen het primaire doel is dagelijks een flink aantal kilometers te fietsen. Waarbij letterlijk en figuurlijk voorbij gegaan wordt aan het vele moois dat onderweg te beleven is. Zo staat ergens in een blog te lezen dat León wordt gemeden omdat het zo’n drukke stad is. Heel bijzonder en erg jammer, want León is de mooiste stad aan de camino. Dat vind ik. Er zijn ook reisverslagen te vinden die zo ongeveer het tegenovergestelde beweren. Het kan inderdaad gebeuren dat een grote stad als León overloopt door de drukte waardoor een verblijf niet zo prettig kan zijn.
De blogger wordt ook regelmatig door zijn volgers aangemoedigd om vooral ‘door te gaan’. “Zettumop”, schreef iemand om een pelgrim -die naar zijn idee niet erg opschoot- aan te moedigen er een tandje bij te zetten. En een ander gaf de aansporing “op naar het einddoel”. Duidelijke voorbeelden van stuurlui aan de wal die geen flauw idee hebben van waar deze fietstocht werkelijk om draait. Het gaat niet om het einddoel en het gaat al helemaal niet om zo snel mogelijk van A naar B te fietsen.
De op één na grootste fout van de pelgrim is teveel bagage meenemen. Maar met stip op 1 staat de fout te gehaast zijn. Uiteraard, indien er beperkingen zijn in tijd en/of budget, dan is gehaast fietsen wellicht onvermijdelijk. Maar als deze bezwaren niet gelden, dan is haast de meest slechte raadgever.

Een blog (2014) in een heel eigen stijl staat op https://katwijkxalo.wordpress.com/. De schrijver heeft weliswaar Santiago niet als eindbestemming, maar volgt wel de westelijke pelgrimsroute door Frankrijk. En ontmoet dus regelmatig fietsers die daar wel naar toe gaan.

Annemarie Verhallen en haar Peter

Col du Somport: Annemarie Verhallen en haar Peter

Ook Annemarie Verhallen heeft een verslag geschreven van haar fietstocht samen met Peter. Op luchtige wijze beschrijft ze wat een pelgrim onderweg meemaakt. Ook geeft ze haar conclusie waarom de fietstocht naar Santiago zo populair is. Ze schrijft dat de hedendaagse mens elke dag tal van beslissingen moet nemen, soms met heel vervelende gevolgen. Ze vervolgt met: “De moderne mens wordt er gestoord van. Nee, dan een pelgrimage. Wekenlang hoef je niets te beslissen van enige consequentie. Het doel is duidelijk en ver weg, zodat je ruim de tijd hebt om tot rust te komen. En ook mooi: iedereen vindt het leuk en knap wat je doet, zowel ter plekke als in Nederland. Al besef je zelf donders goed dat een bedevaart een egoïstische bezigheid is, het stimuleert toch.”
Prachtig verwoord wat de camino fietsen u geeft: ultieme vrijheid, een zee van tijd om van alles te overpeinzen, tot rust komen en genieten van alles om u heen.

Geschiedenis van de Camino
Op Spaans grondgebied kunt u veel historie ontdekken. In de vorm van oude gebouwen, oude wegen en oude kunstschatten. De Camino is nauw verbonden met de herovering van wat nu Spanje heet op de Moren. Deze herovering -reconquista- werd in 722 geïnitieerd door Visigotische christenen in Asturië, overgenomen door de heersers van Castilië (en León), in 1492 afgerond door de Katholieke Koningen en volgens diverse legendes altijd met hulp van Santiago Matamoros. Nu nog steeds de patroonheilige van Spanje. De dorpen en steden langs de Camino zijn (bijna alle) ofwel herbouwd na herovering op de Moren, ofwel gesticht nadat de Moren waren verdreven. Het Spaanse woord voor versterkte nederzetting is ‘burgo’. Burgos was oorspronkelijk zulke nederzetting aan de grens tussen christelijk en islamitisch gebied.
Om het heroverde gebied opnieuw te bevolken (de Moren hadden behoorlijk huisgehouden) werden ambachtslieden, kooplui en monniken aangetrokken, veelal uit het huidige Frankrijk. De aanduiding Francés (in Camino Francés) verwijst hiernaar. Lees meer hierover op het tabblad ‘Achtergronden’ of download camino-geschiedenis-en-achtergronden.

In de verte ligt Castorjeriz

In de verte ligt Castrojeriz

Foto in de header

De foto in de header (en hiernaast) is gemaakt net voordat de fietsroute het dorpje Castrojeriz bereikt. Van rechts komt de wandelroute uit op de asfaltweg. Een illustratie dat de fiets- en wandelroute regelmatig van elkaar afwijken. Recht vooruit is de iglesia de Santa María del Manzano zichtbaar. In katholiek Nederlands: de kerk van Onze Lieve Vrouw van de Appelboom. Links, hoog op de enige heuvel in de verre omtrek ligt strategisch de ruïne van het Castillo de Castrojeriz, restant uit een ver verleden, in 2012/2013 gerestaureerd.  Julius Caesar noemde de nederzetting Castrum Sigerice, maar ’t dorpje bestond al ten tijde van de Kelten.

Ruïnes van San Antón

Ruïnes van San Antón

Het werd verwoest door de Moren (Muselmanes), in 882 heroverd door kapitein Nuño Núñez en opnieuw opgebouwd onder de naam Castrojeriz. In 1131 werd het dorpje door Alfonso VII definitief ingelijfd bij het koninkrijk Castilië. Enkele jaren daarna (1146) stichtte hij het klooster annex ziekenhuis San Antón, een klein stukje vóór Castrojeriz. De restanten van het bouwwerk dat er nu staat dateren uit de 15e eeuw. Nu is het een pelgrimsherberg en een van de markantste gebouwen langs de Camino. Een illustratie van de rijke geschiedenis van de nederzettingen langs de Camino.

Aantekening bij de teksten op de tabbladen
Sites waarnaar wordt verwezen zijn niet altijd Nederlandstalig; de camino is een Spaans erfgoed. Een mooie reden om uzelf wat Spaans te leren (lezen). Altijd handig op ‘el camino’.

Het kan gebeuren dat een link niet werkt; de site is veranderd of bestaat niet meer. Ik tracht dit euvel tot een minimum te beperken.

Voor wie onderstaande tekst teveel van het goede is kan hier korte antwoorden lezen op de tien meest relevante vragen.
Op https://perfietsnaarsantiago.wordpress.com/ staat de integrale informatie in het format ‘vraag en antwoord’. Mogelijk toegankelijker voor wie de ordening naar onderwerp op voorliggende site minder handig vindt.

Tijdens het lezen van de antwoorden kan het lijken alsof ‘fietsen naar Santiago’ een mannending is. Dat is niet zo en dat moet zo ook niet overkomen. De fietstocht is ook voor vrouwen met een goede conditie prima te doen. Alhoewel zeer weinig, er zijn zelfs gezinnen die de tocht maken. Maar dat betreft vrijwel altijd gezinnen met kinderen die al een behoorlijke ervaring hebben met lange afstanden fietsen. Onderstaande tekst besteedt er geen specifieke aandacht aan.

Verantwoording

Bovenstaande tekst is authentiek. Grotendeels gebaseerd op mijn eigen ervaringen. En daarmee dus ook subjectief. Maar uit de verschillende reisverslagen die ik op diverse sites heb gelezen leid ik af dat mijn ervaringen niet uniek zijn. Wel zijn vrijwel alle foto’s/plaatjes uniek. Slechts enkele komen van een andere site. Soms met toestemming, zoals het plaatje met alle bergen op de Camino Francés, dat van een Italiaanse site komt. Slechts een paar foto’s zijn ‘gejat’, bijv. de wielrenner die voor de prestatie gaat. Geen idee wie dat is.

Stef en Henk hebben de Col du Somport bedwongen.

Stef en Henk hebben de Col du Somport bedwongen.

Mochten er auteursrechtelijke problemen zijn, mail me op sanxacobeo@hotmail.nl. Enkele foto’s zijn (soms wat aangepast) overgenomen van blogs die pelgrims bijhouden. Eén van deze blogs wil ik speciaal vermelden: de blog van Henk Noordkamp uit Losser die met zijn compagnon Stef Hollander in 2015 naar Santiago fietste.

Blogs van pelgrims en fietsers naar Santiago gebruik ik ook om mijn teksten te valideren. Kloppen de genoemde kosten van de reis, zijn er nieuwe of mij onbekende bezienswaardigheden, etc. De grafieken heb ik zelf gemaakt op basis van gegevens (die me betrouwbaar leken) die ik op internet vond. De kans dat ikzelf nog eens naar Santiago fiets om het allemaal nog ‘ns van dichtbij mee te maken is vrij gering.

De fietstocht naar Santiago zal iedereen op een eigen wijze ervaren. Uw ervaring zal anders zijn dan de mijne bijvoorbeeld omdat u onderweg ander weer treft. Maar uit reacties op mijn teksten leid ik af dat het ‘overall beeld’ niet zoveel zal verschillen.
Ik heb met tot doel gesteld alle aspecten van de fietstocht naar Santiago neutraal maar vooral compleet te beschrijven. De ambitie compleet te zijn heeft tot gevolg dat er veel informatie op deze site staat. Mogelijk teveel. Maar ik hoop dat het me zal lukken uw interesse vast te houden en dat u veel interessante informatie zult vinden.

Tenslotte meld ik nog dat ikzelf niet al mijn ‘adviezen’ keurig heb opgevolgd. Met als meest risicovolle uitzondering een snelle (top 64 km/uur) en dus gevaarlijke afdaling naar Molinaseca. Maak dus uit wat ik u aanreik uw eigen keuze. U gaat fietsen, niet ik.

Mocht u op deze site advertenties zien, dan is dat het gevolg van het beleid van WordPress. Dit Amerikaanse bedrijf houdt zich het recht voor om op blogs gemaakt met de gratis (en dus uitgeklede) variant van hun tool ‘wordpress’, advertenties te plaatsen. Waarvan akte.

Tien geboden

Houd bij het maken van uw keuzes onderstaande tien geboden in gedachte:
1. Vertrek in goede conditie. Een open deur, maar wel een belangrijke.
2. Let de gehele reis op uw gezondheid. Niet alleen op tijd zonnebrand en uierzalf smeren, maar neem ook geen risico’s in afdalingen. Een valpartij kan het einde van de reis betekenen.
3. Luister naar uw lichaam en forceer niets. Ook voor de hand liggend, maar het ook doen is niet altijd gemakkelijk.
4. Zorg altijd eten en drinken voor het grijpen te hebben. Nog steeds vertrekken er fietsers ’s ochtends op nuchtere maag omdat ze niet voor eten hebben gezorgd. Onverantwoord. Beter oud brood dan geen brood.
5. Eet en drink onderweg regelmatig in kleine hoeveelheden. Klimmen kost veel energie en ook verliest U veel vocht. Dus op tijd aanvullen.
6. Ben kritisch op mee te nemen bagage. Niet alle risico’s willen afdekken. Mocht het kouder zijn dan verwacht; een extra kledingstuk is ‘overal’ te koop. Besef dat fietsen naar Santiago iets anders is de met de caravan naar Frankrijk of Spanje gaan. Kamperen en koken kan ook heel goed zonder grondzeil en windscherm. Eén pannetje met deksel is genoeg. Kies voor compact gereedschap; ijzer is zwaar. En neem geen pakken rijst, boter, suiker en koffie mee.
7. Uw fiets moet in topconditie zijn. Ook dit lijkt triviaal, maar er zijn fietsers die al na 200 km versleten remblokjes hebben. Een fietser schreef: “Tien kilometer voor Bastogne had je een heus fietspad dat me zo het centrum van Bastogne binnen leidde. Mijn remschoentjes waren tot de draad toe versleten en dus zoeken naar een fietsenwinkel. Na veel vragen heb ik het gevonden.”
8. Neem de tijd en geniet vanaf het begin. Voor sommige fietsers lijkt het doel zo snel mogelijk in Santiago aankomen. Laat de weg het doel zijn en stap regelmatig af voor een sightseeing. Besteed ook een of meer hele of halve ‘rustdagen’ aan een verblijf in stadjes en steden waar U doorkomt.
9. Ben goed voorbereid en laat U niet van de wijs brengen. Natuurlijk, alles vastspijkeren is overdreven. Maar onvoorbereid gaan is het andere uiterste. Trek uw eigen plan en ga daar flexibel mee om.
10. Vertrouw altijd op de goede afloop. Er kan zich de situatie voordoen dat u het niet meer ziet zitten. Maar iedere pelgrim kan u vertellen dat het (bijna) altijd toch weer goedkomt. ’t Kan even duren, maar Santiago laat u niet in de steek.

Rest mij u een onvergetelijke reis toe te wensen. ¡Buen Camino!
Indien u een uitgebreid reisverslag wilt lezen, klik hier (de westelijke route) of hier (de oostelijke route). Een fotoverslag van de Camino Francés vindt u hier.
Laatste update van deze site: januari 2017.
Ultreya y suseya.

Metershoge pelgrim op de Alto do San Roque.

Metershoge pelgrim op de Alto de San Roque.

Deze site bestaat sinds 2015. De site  https://pelgrimerenperfiets.wordpress.com/ (waarvan deze site een soort kopie is) bestaat sinds de jaarwisseling 2010/2011. Hieronder (afgerond) de gegevens over het gebruik van deze sites over de afgelopen jaren.

Jaar:                                    Views       Bezoekers
2011/2012                           40.000      13.500
2013                                     46.500      16.000
2014                                     43.500      16.000
2015                                     49.000      19.000
2016                                     42.500      19.000

Reacties kunt u sturen naar: SanXacobeo@hotmail.nl

Buen Camino.

Mat Knaapen.

naar boven

Slapen

Knusse pelgrimsgîte in Charroux

Knusse pelgrimsgîte in Charroux

Er zijn grofweg vier sterk verschillende manieren om te overnachten:
1. slapen in hotels.
2. slapen in een tent op een camping.
3. slapen in pelgrimsalbergues en pelgrimsgîtes.
4. slapen in hostals, pensions of chambre d’hôte.

Hotels zijn ’t duurst; kamperen is ’t goedkoopst. Dat ligt voor de hand. Slapen in pelgrimsalbergues kan alleen in Spanje. In Frankrijk treft u op sommige plaatsen een pelgrimsgîte. Beide onderkomens zijn specifiek voor pelgrims die een pelgrimspas kunnen tonen. U bent (bijna altijd) niet de enige die er overnacht. Reken dus op andere pelgrims die met u in dezelfde ruimte liggen en met wie u keuken, douche en toilet moet delen.
Hostals (eenvoudige hotelletjes) zijn er ’t meest in Spanje. In Frankrijk treft u naar mate u zuidelijker komt in steeds meer dorpen en stadjes chambre d’hôtes. Bed & breakfast op z’n Frans. In sommige grotere steden zijn pensions waar u een nacht terecht kunt. De paar jeugdherbergen waar u onderweg kunt slapen maken het lijstje compleet.
Het komt voor dat een wildvreemde particulier u onderdak verleent in zijn eigen huis of dat u kunt slapen in de gemeentelijke sporthal. Dit gebeurt eigenlijk alleen maar indien u behoorlijk in de problemen zit en u ’t geluk hebt een helpende hand te ontmoeten.

Hotels
De meest luxe variant is overnachten in hotels. De meest zekere indien deze ook nog van te voren zijn geboekt, bijv. via www.booking.com. Maar u levert dan veel avontuur in en het kost u zeker € 50 per hotelkamer, als het niet meer is. Exclusief ontbijt meestal. Kiest u voor een van de vele hostals of pensions dan is de prijs per kamer ongeveer 35 euro. Reserveren kan meestal alleen telefonisch, soms via e-mail als deze hostals of pensions een eigen site hebben.

De belangrijkste keuzes die u moet maken zijn:
1. Wel of niet kamperen.
2. Wel of niet overnachten in een Franse refuge of Spaanse albergue.

Natte tent.

Natte tent.

Kampeerders nemen tent, slaapzak, luchtbed en kookspullen mee. Zij overnachten op een camping. Tenzij het hondenweer is of als er geen camping in de buurt is. Soms slapen ze een albergue om het sfeertje te proeven.
Niet-kampeerders kunnen een paar kilo bagage thuis laten en lopen niet het risico van een ondergelopen tent. Degenen die behalve de camping ook refuges en albergues mijden nemen een B&B, een hostal, een pension of kiezen de luxe van een echt hotel. Maar meestal kiezen de niet-kampeerders voor een mix van B&B’s, albergues en hostals. Op de Camino Francés is het vinden van onderdak meestal geen enkel probleem. Er is veel aanbod en de variëteit is groot. In Frankrijk (met name Noord-Frankrijk) kan het vinden van een hotel wel wat lastig zijn. Soms moet u wat afwijken van de route of kunt u alleen een budget-hotel (bijv. Formule 1) vinden. Inderdaad, u kunt er slapen maar daarmee is alles gezegd.

Een heerlijk desayuno in Belorado

Een heerlijk desayuno in Belorado

Als u in een (luxe) hotel overnacht kan het -om de kosten te drukken- interessant zijn geen gebruik te maken van het ontbijt in het hotel. De kwaliteit en de prijs lopen sterk uiteen. Prijzen variëren tussen vijf en tien euro (soms zelfs meer dan 10 euro) en wat u krijgt varieert van een bak koffie, twee stukken stokbrood met wat cupjes jam tot een ontbijtbuffet, compleet met gebakken bacon en scrambled eggs. Het is in Frankrijk en in Spanje heel gewoon om ’s ochtends een café binnen te stappen en een petit dejeuner (Frankrijk) of desayuno (Spanje) te bestellen. Of simpeler: koffie met twee croissants.

Een klein enkeldaks tentje is wel licht, maar geeft bij regen problemen

Campings
Het andere uiterste is kamperen. Elke dag een camping zoeken, tent opzetten, tent afbreken, bagage in de tent stallen, weer opruimen en dat alles soms in een flinke regenbui. Het kan, maar deze variant is alleen geschikt als u een ruime kampeerervaring hebt, met name op Franse 2-sterren municipals met hurktoiletten. Bovendien: campings zijn veelal niet het hele jaar open. Bepaalde campings zijn zelfs alleen open van half/eind juni tot half/eind september. Kampeerders moeten er in Frankrijk op bedacht zijn dat er grote verschillen zijn tussen campings. Er zijn mooie campings bijv. die in St. Emilion, maar ook natuurcampings met matig sanitair en campings met bijna uitsluitend stacaravans die buiten het seizoen alleen in het weekend bevolkt zijn. Er zijn in zowel Spanje als Frankrijk diverse campingsites. Twee grote campingorganisaties zijn de FFCC (Fédération Française de Camping et de Caravaning) en de FECC (Federación Española de clubes campistas), te bereiken via:
http://camping-ffcc.com/
http://www.guiacampingfecc.com/

Camping in Condé-sur-Vergre

Camping in Condé-sur-Vesgre

Klik op campings aan de Camino voor een pdf-je met campings. Het Duitse lijstje is niet helemaal volledig; zo ontbreken de camping Plaza Berri in St. Jean-Pied-de-Port, de camping As Cancelas in Santiago de Compostela en de kampeermogelijkheid bij de albergue Santiago Apostol in Puente la Reina. Ook in Spanje is de kwaliteit van de campings erg verschillend. Goede campings zijn er onder meer in:
– Navarette
– Nájera
– Burgos
– Mansilla de las Mulas
– Portomarín

Kamperen heeft als bijeffect dat u ’s avonds niet in de nabijgelegen stad ‘op stap’ kunt gaan. Terug fietsen van centrum León of Burgos naar de camping om 23:00 uur is immers niet zo’n goed idee. Nu zijn er pelgrims die dan allang slapen, maar er zijn ook fietsers die een zwoele avond in een Spaanse stad willen meemaken. En geef ze ‘ns ongelijk! Dan kan het verstandig zijn een hostal of pension in het centrum van de stad te zoeken.

In sommige verslagen leest u over ‘wild kamperen’. In Frankrijk is het volgens onze brave ANWB legaal wild te kamperen (19u tot 9u) op één uur wandelafstand van weg. De Fransen noemen een nachtje ergens je tentje opzetten ‘bivakkeren’ (bivouacs) en hanteren soepelere regels. In Spanje zijn de regels voor het wild kamperen per streek verschillend. In alle gevallen is het wenselijk toestemming te hebben van de eigenaar van het perceel. Soms (op het erf van een boer) is het vrij gemakkelijk toestemming te verkrijgen, maar in een bos is de eigenaar van het perceel meestal onbekend. Kortom, wild kamperen is alleen een optie indien er geen enkele andere mogelijkheid is. En met een beetje planning is het ook niet nodig, zeker niet in Spanje. In Spanje kunt u immers uitwijken naar een refugio, in Frankrijk moet u andere slaapplaats zoeken. Zoals een hostal of een jeugdherberg, auberge de jeunesse in het Frans; in het Spaans ‘albergue juvenil’. Dit is een goedkoop alternatief voor kamperen maar er zijn veel minder jeugdherbergen dan campings.

Albergues, hostals en gîtes
Klik op Refugios en hostals aan de Camino Francés voor een pdf die is opgesteld op basis van gegevens van de site spanishsteps.eu. Deze site bestaat helaas niet meer. Maar sinds maart 2014 is een Italiaanse site actief waarop ook downloads van albergues per camino te vinden zijn. Uiteraard zijn alle teksten in het Italiaans… Klik voor een download van deze site op: Albergues Camino Frances – Italiaans.
Ook kunt u gebruik maken van een de vele applicaties (apps) voor iOS en/of Android. Interessante apps zijn:
– Camino Places (iOS, Ivar Revke, 5 euro).
– Camino (iOS, Consumer Eroski/Biko, gratis)

In enkele Franse gemeenten werkt de plaatselijke overheid (gezeteld in la mairie) mee. Men heeft dan speciaal voor pelgrims een gîte (appartementje) beschikbaar.

Nanteuil-en-Vallée, gîte naast Auberge St. Jean

Zo heeft de gemeente Nanteuil-en-Vallée een uitstekend (twee 2-pers. slaapkamers) onderkomen direct naast de auberge St. Jean midden in het alleraardigst plaatsje beschikbaar. Er is echt alles voorhanden. De slager annex groenteboer zit (zat?) een paar deuren verder. U kunt na overlegging van uw credential de sleutel krijgen op het gemeentehuis en u brengt ‘m de volgende dag terug. Geen borg, geen gedoe. Wilt u betalen voor uw overnachting, dan is dat geheel vrijwillig. Ook in Compiègne is een onderkomen gerealiseerd, geopend vanaf 16:30, informeer bij de VVV. Tussen 15 april en 30 september kunt u er terecht met een geldig credential. Er zijn tien bedden beschikbaar. Kosten: 10 euro per persoon. In Lescar (informeer bij de VVV) en Cluis, 2 Rue du Prieuré (informeer bij kruidenier Hamid tegenover de kerk of bel 02 54 31 26 36) zijn ook soortgelijke gîtes. In Cambrai (noord-Frankrijk) staat hotel Au Taximan. Dit supereenvoudig hotelletje staat bekend als pelgrimshotel. Fietsen kunnen binnen gestald worden.

Gîte Arc en Ciel in Labouheyre

Gîte Arc en Ciel in Labouheyre

En verder staat in Labouheyre (Les Landes) aan de rue Grande Lande 290 de herberg ‘Ultreia Arc en Ciel’, te bereiken via telefoon 033630067016. De prijs is 15 euro (prijspeil 2015) en het geld gaat naar een goed doel. Een prima alternatief voor de eenvoudige camping naturelle die maar een paar weken per jaar open is.

Een eindje verderop (net onder Dax) kan gebruik gemaakt worden van een gloednieuwe (2015) pelgrimsgîte in het kleine dorpje St. Pandelon. Vraag ernaar bij het gemeentehuis (la mairie).
Op de site van de Franse Santiagovereniging staat ook een aantal gîtes aan de Vézelayroute. Enkele hiervan (Corbigny, St. Révérien en Bouzais) liggen ook aan de oostelijke fietsroute. Klik hier voor een overzicht.

Gloednieuwe pelgrimsgîte in St. Pandalon

Gloednieuwe pelgrimsgîte in St. Pandalon

Gîtes en andere overnachtings-mogelijkheden op de route Turonensis (de westelijke route door Frankrijk) staan hier. Een andere optie is dat u de ‘guide des haltes de prière – edition 2014’ bestelt. In deze gids staan van alle Franse pelgrimswegen de zogenoemde Haltes of Herbergements Jacquaires. Uiteraard staat alle informatie in het Frans. Mogelijk biedt deze site ook voldoende informatie. De pfd-file Hebergements en Berry geeft een overzicht van slaapplaatsen aan de route Langs Oude Wegen in midden Frankrijk.

Indien u (ook) wilt overnachten op campings, is het verstandig ervoor te zorgen dat u goed slaapt. Gebruik een dubbeldaks lichtgewicht koepeltentje zonder luifel, maar gebruik ook een goed bed. Een dik zichzelf opblazend slaapmatje kan eventueel, maar een luchtbedje is beter. Kiest u voor een luchtbed dan is er weinig keus. De gewone vallen af (te zwaar), de lichtere van Campingaz of Intex zijn binnen de kortste keren kapot. Resteert een licht, maar wel robuust luchtbed. Bijv. een Exped Downmat. Helaas duur (160 euro) maar het slaapt geweldig en isoleert beter dan een slaapmatje. Goed slapen is erg belangrijk onderweg.

Tentje van pelgrim op Franse camping

In Spanje is er eigenlijk maar één voor de hand liggende keuze: de refugio of albergue de peregrinos. Dat is hetzelfde: slaapzalen met stapelbedden en douches. De bedden hebben (meestal) geen dekens of lakens, neem daarom een lichtgewicht slaapzak of lakenzak en een kussensloop mee. Na overlegging van uw credential krijgt u een schone matrasovertrek en that’s it. Vrijwel altijd is er de gelegenheid om gebruik te maken van een keuken(tje). U kunt iets opwarmen, thee zetten etc. maar daar houdt het veelal mee op. De ‘luxere’ (veelal particuliere) albergues hebben vaak een eetzaal (comedor) en soms kunt u er zelfs een avondmaaltijd bestellen.Voor alle duidelijkheid: om gebruik te kunnen maken van de diensten van een albergue moet u (vrijwel altijd) een credential overleggen.

Albergue in Sanguësa. Er kunnen één, hooguit twee fietsen gestald worden

Albergue in Sanguësa. Er kunnen hooguit twee fietsen gestald worden.

Op sommige sites leest u dat uw credential u recht geeft op een verblijf in een albergue. Dat is onjuist. Aan het bezit van een credential kunt u geen rechten ontlenen. In alle gevallen beslist de hospitalero (de herbergier) of u welkom bent of niet.
Redenen om u af te wijzen kunnen zijn:
– de albergue is vol.
– de albergue heeft geen fietsenstalling.
– het toelatingsbeleid: Na 17:00 uur bent u welkom, als er plaats is.
– uw credential is ongeldig.
– u bent met een (grote) groep pelgrims (zie vraag 4).
De hospitalero is niet verplicht u een reden voor afwijzing te geven. Gewoon de melding ‘er is voor u geen plaats’ volstaat. U kunt uiteraard in discussie gaan met de hospitalero, maar beter is u deze moeite te besparen en een andere albergue of een ander onderkomen te zoeken. Er zijn (meestal) voldoende hostals, pensions, gewone hotels en er zijn ook campings aan of vlakbij de route.

Voor de fietser die alleen of in klein gezelschap (hier voor een overzicht) de voorkeur, tenzij u er niet van houdt met wildvreemden, mannen en vrouwen door elkaar, op een (grote) slaapzaal met enkel stapelbedden te liggen. Of indien u geen risico wilt lopen op een doorwaakte nacht omdat een pelgrim die in de buurt ligt een enorme snurker is; dus oordopjes/watten meenemen! De charme van de refugio is de saamhorigheid. Er slapen enkel degenen die ook op weg zijn naar Santiago. Medepelgrims kunt u ze noemen. De saamhorigheid heeft wel zijn grenzen. Zo loopt er een onzichtbare grens tussen de lopers en de fietsers. De lopers, veruit in de meerderheid in Spanje, hebben andere gespreksstof dan de fietsers. De routes verschillen; wandelaars lopen veelal over soms smalle zandpaden terwijl de fietsers meestal over asfalt rijden.

Refugio in het Monasterio van Samos. Heel veel stapelbedden

En verder verschilt het nogal of u te voet gaat en dus problemen hebt met voeten en schoenen, of met uw zitvlak en uw fiets. Fietsers praten over kapotte banden, geknakte spaken, slag in het wiel, afgelopen kettingen en valpartijen. Wandelaars prikken blaren, zijn in de weer met jodium, wikkelen verband om hun zere voeten en stralen uit dat zij de echte pelgrims zijn. Maar desondanks, het is in albergues goed overnachten tegen een lage prijs: maximaal € 12, maar meestal een paar euro minder of ‘donativo’. Deze aanduiding betekent dat u zelf bepaalt hoeveel u betaalt voor de diensten van de refugio; geef (tenminste) vijf euro. Er zijn Nederlandse sites die ‘donativo’ vertalen in ‘gratis’. Het moge duidelijk zijn dat deze vertaling typisch Hollands is en dat het in feite -en terecht- niet de bedoeling is gratis te overnachten.

Bedwants

Bedwants

Sommige pelgrims vertellen dat er ook slechte refugio’s zijn, waarbij vooral geduid wordt op ondermaatse hygiënische omstandigheden. Vooral bedwantsen worden genoemd. Dergelijke ervaringen zijn niet uit te sluiten, maar de kans erop lijkt niet zo groot, behalve in het hoogseizoen: augustus. En dan vooral in de grote refugio’s, met tientallen zo niet meer dan 100 bedden. Dus, voor wie niet wil kamperen is het concept grofweg: In Frankrijk een chambre d’hôte (bed & breakfast) of gîte en in Spanje een refugio/albergue.
De Spaanse overkoepelende federatie van caminogenootschappen heeft op dit gebied -vermoed ik- de beste site: www.caminosantiago.org. Op deze site staat ook een actuele link naar albergues aan de Camino Francés. Er zit hier en daar zelfs een door Nederlanders gerunde albergue tussen, bijv. in las Herrerias de Valcarle. En natuurlijk de albergue in Roncesvalles met vrijwilligers van het Genootschap van Sint Jacob.

Hostel in Triacastela

Er zijn drie soorten refugio’s: de private, de gemeentelijke en de katholieke. In de katholieke refugio’s, bijv. in een oud monasterio, kan het zijn dat er aandacht is voor de religie. Er is dan bijvoorbeeld een mis om 7 uur ’s avonds. De private zijn meestal duurder (acht tot twaalf euro) dan de gemeentelijke of de katholieke (vier tot acht euro). In alle refugio’s zijn soortgelijke huisregels.

Fietsers zijn soms pas na 5 uur welkom

Huisregels in albergues
Geen herrie maken, niet luidruchtig praten en om 22:00 uur (soms iets later) gaat de poort dicht, de deur op slot en het licht uit. ’s Ochtends is het om zes uur dag. Met name de wandelaars staan dan op; een enkeling al om 5 uur. Om acht uur is iedereen weg (is de bedoeling). Soms regelt de hospitalero (de ‘manager’ ) een ontbijt. Er zijn dan wat stukken stokbrood en pelgrims kunnen thee of koffie zetten. Ga er (desondanks) vanuit dat u zelf voor uw ontbijt moet zorgen.

Het spreekt voor zich dat iedereen zijn eigen rommel opruimt. Reken er op dat in sommige refugio’s de fietsers (bicigrinos) pas na vijf of zes uur ’s middags worden toegelaten. Tenminste, als er dan nog plaats is. Wilt u er het fijne van weten, klik hier voor het reglement van de refugio in San Juan de Ortega, dat model kan staan voor veel Spaanse refugio’s. De sterk ingekorte vertaling van de negen bepalingen is als volgt:

1. Reglement betreft het Monasterio San Juan de Ortega.
2. Alleen pelgrims te voet of per fiets in het bezit van een pelgrimspaspoort en een geldig legitimatiebewijs worden toegelaten. Hun gegevens worden geregisteerd.
3. Plaatsen worden toegewezen op volgorde van binnenkomst. Men kan –behoudens uitzonderingen- slechts 1 nacht verblijven.
4. Seizoen: 1 maart – 31 oktober. Openstelling: tussen 13:00 en 22:00. Het licht gaat uit om 22:00. Om 08:00 moet u weg zijn.
5. Het is verboden te roken, buiten de daartoe bestemde plek te eten, lawaai te maken, luid te spreken, hoorbaar muziek te luisteren en op de muren te slaan.
6. Iemand die zich vervelend gedraagt wordt buiten gezet.
7. Donatie van (tenminste) 5 euro wordt op prijs gesteld. Alle ongerechtigheden moeten gemeld worden.
8. Er is een gastenboek en u kunt (onder vermelding van een naam) suggesties ter verbetering opschrijven.
9. In alle niet genoemde gevallen beslist de gastheer (hospitalero). Dit reglement wordt goed zichtbaar opgehangen.

De grootste kans op volle refugio’s hebt u in het hoogseizoen, met name in augustus. Overweegt u de Ruta de Norte te volgen, plan dan uw overnachtingsadressen. Op deze route zijn er te weinig adressen om op de bonnefooi te reizen. Op de site bicigrino.com en ook hier vindt u een overzicht van de albergues op de Ruta del Norte.

Welkomsbord van Thérèze in Miradoux

Bijzondere albergues
Er zijn ook ‘bijzondere’ albergues/refuges. Zoals de refuge van Thérèze in Miradoux, de oosterse refuge in Espalais, de de refugio in de Jésus y Maria-kerk in Pamplona, de ‘Engelse’ refugio Gaucelmo in Rabanal del Camino, bij ‘de nonnen’ (las hermanas Agustinas in de albergue de Peregrinos Parroquia de Santa María) in Carrión de los Condes. In het Franse Cadillac zijn twee slaapplaatsen in het ‘hôpital psychiatrique’. Het zijn nog originele slaapplaatsen voor pelgrims in lang vervlogen tijden. Mogelijk doet het wat spartaans aan. De route ‘Langs oude wegen’ loopt vrij dicht langs Auberge Nos Repos een ‘Nederlands’ pelgrimsonderkomen in Augy sur Aubois, één kilometer links van de weg St. Amand-Montrond naar Sancoins, ter hoogte van Jouy. In het Spaanse monasterio in San Juan de Ortega kunnen liefhebbers genieten van de knoflooksoep die daar elke dag geserveerd wordt. Als herinnering aan hospitalero Don José María Alonso die deze soep jarenlang elke dag maakte. Ook is er een religieuze dienst om 18:00 uur. In Los Arcos staat de albergue Isaac Santiago met Belgische hospitaleros. In Sarria ligt aan de rúa San Lázaro 7 de herberg San Lázaro, van vele zo niet alle gemakken voorzien.

Wat typeert de albergue?
Wat albergues en pelgrimsgîtes bijzonder maakt is verschillend: de sfeer, de gebruiken, het gebouw, de manier waarop pelgrims worden ontvangen, samen zingen en praten, de uitstekende voorzieningen, etc. Indien u deze albergues niet wilt missen dan is het wel even zoeken op internet in reisverslagen van pelgrims. Er is geen limitatieve lijst. Mogelijk dat het Genootschap van St. Jacob meer informatie heeft.

De Engelse herberg Gaucelmo in Rabanal del Camino.

U moet wel gevoelig zijn voor spiritualiteit en open staan voor bijzondere ontmoetingen. Bent u een nuchtere Hollander die alleen fietst voor cultuur en ontspanning, vermijd dan dit soort albergues. U zou er de kriebels van kunnen krijgen. Realiseert u zich ook dat u als fietser een ander type pelgrim bent vergeleken met de wandelaar.

Wandelschoenen staan te luchten....

Wandelschoenen staan te luchten….

Zoals eerder gezegd, de echte pelgrim loopt. En als u zich ook nog als wielrenner gekleed hebt (met reclame op het fietsshirt, strakke fietsbroek, fietsschoenen met clipplaatjes onder de zool etc. Ja hoor, ze zijn er) dan vloekt dat enigszins met de devote, wandelende pelgrim die de spiritualiteit zoekt.

Hieronder de voor- en nadelen van een refugio op een rij.

Voordelen:
1. Zeer goedkoop, maximaal 12 euro maar meestal minder.
2. U ontmoet pelgrims uit letterlijk de hele wereld.
3. U bent onderdak. Een tentje kan bezwijken onder een regenbui.
4. U kunt er eten; zo niet dan weet de hospitalero een goed adres.
5. Uw fiets staat veilig gestald.

Nadelen:
1. Uw privacy is beperkt tot douche en toilet.
2. Om tien uur sluit de poort; om acht uur moet u weg zijn.
3. Gesnurk en geloop tijdens de nacht.
4. Soms niet erg hygiënisch.
5. U slaapt in een stapelbed.

Espalais. Een bijzondere refuge.

Espalais. Een bijzondere albergue.

En pelgrims met een gevoelige neus kunnen zich storen aan de specifieke geur in albergues. Veroorzaakt door bezwete pelgrims, dicht op elkaar, hun bagage met gebruikte kleding en hun wandelschoenen die staan te luchten. Maar laat dit alles geen reden zijn om refugio’s te ontwijken. De sfeer is er meestal opperbest.

Een overzicht van albergues op de Camino Francés vindt u hier. Veel albergues zijn in de winter gesloten; het pelgrimsseizoen loopt van april tot en met oktober.

Overnachten in Santiago

kleinseminarie

Seminario Menor = Klein Seminarie

Een goede overnachtingsplek is het oude Seminario Menor in de buurt van de rúa das Trompas en de rúa de Belvis. De slaapzalen in dit grote gebouw, vroeger gebruikt door de leerlingen, zijn nu in gebruik voor de pelgrims. U kunt uit twee opties kiezen. Het bekende albergueconcept, met zes of meer personen op een slaapzaal (men heeft ‘gewone’ bedden; geen stapelbedden, 12 euro per nacht) of een eigen eenpersoons kamer à 15 euro per nacht, prijspeil 2015. Te reserveren via o.a. Booking.com. De vroegere limiet aan het aantal verblijfsdagen (3) is losgelaten. Eind 2015 hebt overal in het gebouw internettoegang. De regels die voor elke Spaanse pelgrimsalbergue gelden (bezit pelgrimspaspoort, sluitingstijd, etc.) zijn ook hier van toepassing. Kortom, een prima locatie op (een kleine) 15 minuten lopen van de kathedraal. Er is geen beveiligde fietsenstalling maar het terrein is ’s nachts wel afgesloten.

Slaapzaal Seminario Menor

Verder zijn er tal van pensions in de oude stad, bijv. in de rúa do Vilar die kamers verhuren voor € 40 per nacht. En voor kampeerders is er natuurlijk de camping Monte do Gozo even buiten de stad, richting vliegveld, handig voor als u op de terugreis Uw fiets wilt meenemen in het vliegtuig. Het summum van overnachtingsplekken is het Hostal dos Reis Católicos. (in het Spaans: Hostal de los Reyes Católicos) aan het Praza do Obradoiro. Dit gebouw was in de Middeleeuwen een ziekenhuis voor pelgrims en is nu een van de meest beroemde Paradores van Spanje. U slaapt in een museum. De prijs is er naar: € 180 per kamer per nacht (geboekt via http://www.booking.com). Als u een goedkoper parador wilt proeven: in León staat het Hostal San Marcos waar de prijs per kamer een stuk lager ligt, zo’n € 100, exclusief ontbijt en geboekt via booking.com.

De echte kampeerder zal uiteraard kiezen voor een camping, bijv. As Cancelas, dicht bij het centrum. Deze camping ligt op een heuvel aan de rand van de stad. Met de fiets rijdt u in maximaal tien minuten naar het praza do Obradoiro.

naar boven

Terugreis

Opmerkingen vooraf:
1. Omdat vooral budgetmaatschappijen frequent wijzigingen aanbrengen in hun vluchtschema, vertrektijden en prijzen kan onderstaande informatie her en der verouderd zijn. Onderliggende boodschap: er zijn tal van manieren om naar Nederland of Vlaanderen terug te vliegen. Oriënteer U vooraf en wacht niet met het boeken van een vlucht tot de dag van aankomst in Santiago.

2. Alle sites van vliegmaatschappijen vereisen bij het boeken van een vlucht het gebruik van een geldige creditcard. Het meest handige is dat U een creditcard op zak heeft maar de boeking kan ook door het thuisfront worden geregeld. Kijk ook naar de huisregels van de maatschappij en naar extra kosten die in rekening gebracht kunnen worden. Bijv. betreffende het inchecken.

3. Bij trein- en zelfs busreizen is het vaak mogelijk en regelmatig ook noodzakelijk om vooraf on-line plaatsen te reserveren én te betalen.

Vliegen
Er zijn verschillende opties voor uw terugreis. De meest snelle is vliegen vanuit Santiago de Compostela. Het vliegveld ligt een paar kilometer ten noordoosten van de stad.

Een rechtstreekse vlucht naar Nederland is mogelijk met Vueling. Dit budgetmerk van Iberia vliegt een paar keer per week rechtstreeks op Amsterdam. Deze vluchten vertrekken om 06:45. Kosten: vanaf zo’n 50 euro, prijspeil januari 2017. Kijk goed naar de op de Vueling- of Iberiasite geboden alternatieven. Op de meeste vluchten moet één keer overstappen. In tegenstelling tot Ryanair zorgt Vueling er dan wel voor dat uw bagage wordt overgeheveld.
Een andere optie met een tussenstop in Madrid of Barcelona is om met Ryanair naar Nederland vliegen. Deze maatschappij vertrekt op de meeste dagen in de week ook om 06:45 uur naar Madrid. De reis duurt 1:10 uur. De prijs: vanaf 30 euro. Vanuit Madrid (T1) kunt u naar verschillende bestemmingen in Nederland vliegen.
Bijv. met Ryanair via Madrid naar Eindhoven. Een optie is een vlucht op bijv. 13 juli 2017, 36 euro per stoel (prijspeil jan. 2017). U heeft zo’n drie uur tijd om over te stappen. Dat lijkt genoeg om ook uw bagage opnieuw in te checken, want Ryanair biedt geen overstapservice.
U kunt ook voor een prijs vanaf 30 euro met Ryanair naar Barcelona el Prat, T2 vliegen, aankomst meestal rond 10:40. Vanaf hier zijn op verschillende dagen en tijden vluchten naar Schiphol, Rotterdam en Eindhoven mogelijk. De middagvlucht met Transavia naar Rotterdam bijvoorbeeld kost 50 à 80 euro en vertrekt om 15:35 (gegevens per januari 2017). Let op: Ryanair vliegt vanaf Barcelona el Prat wel op Charleroi maar niet op Nederlandse bestemmingen.
Een andere optie is een vlucht met Ryanair naar Stansted en dan naar Eindhoven. Ook Ryanair. U vertrekt om 09:00 uit Spanje en om half acht ’s avonds staat u op Eindhoven-Airport. Voor de overstap op Stansted heeft u dus een zee van tijd. Totale kosten bedragen rond de 80 euro. Of u vliegt vanuit Stansted met Easyjet naar Schiphol, aankomst om 19:00 uur, totale kosten circa 100 euro.
Voor Belgische pelgrims en pelgrims uit het zuiden van Nederland is een rechtstreekse vlucht van Santiago naar Brussel met Vueling een goede optie. Er zijn verschillende vertrektijden mogelijk. Let bij het kiezen van een vlucht goed op, de site presenteert naast directe vluchten ook vluchten met een overstap. De prijs varieert van 65 euro tot ruim 150 euro.

Noordkust van Galicië

Samengevat: mogelijkheden genoeg. Maar omdat sommige maatschappijen niet elke dag de gewenste vlucht uitvoeren is het wel even puzzelen met data en vertrektijden. Voor veel budgetmaatschappijen geldt dat de goedkope stoelen maanden van tevoren geboekt moeten worden. Wacht u met boeken tot enkele dagen vóór vertrek dan kan de prijs aanzienlijk hoger liggen. Aan u de keus om een goedkope vlucht te kiezen met als gevolg dat u enig risico loopt en vast zit aan een harde datum. Of u kiest het ‘vrijheid/blijheid’-model met de kans dat uw terugreis per vliegtuig u een paar honderd euro kost. Zelf koos ik voor de eerste optie. Ik nam het missen (door welke oorzaak dan ook) van mijn terugvlucht voor lief. Als dat misschien zou gebeuren, zou me dat een kleine 100 euro kosten; ruimbagage bijboeken kon (kan?) tot kort vóór vertrek. Ik vond deze keus opwegen tegen het alternatief: mogelijk enkele honderden euro’s voor de terugvlucht met Iberia betalen. Er zijn natuurlijk slimmeriken die precies weten wanneer een vlucht het goedkoopst wordt aangeboden en slaan dan toe. Succes ermee!

Een andere mogelijkheid is een vlucht via het Portugese Porto. Ryanair vliegt vanaf Porto rechtstreeks op Eindhoven en met een ALSA-bus bent u in vier uur vanuit Santiago in Porto (Oporto Aeropuerto Sa Carneiro). De busreis kost 30 euro. De bus vertrekt om 11:00 uur. De vliegreis kost ook 30 euro. Boek ook een hotelovernachting op het vliegveld, want het vliegtuig vertrekt ’s ochtends al om tien voor zeven.

Bagage
Voor de bagage is de keuze: meenemen wat u mee kunt nemen en/of de spullen laten thuisbezorgen door een gespecialiseerd transportbedrijf, bijv. Soetens uit Vessem. In de parkeergarage van hostal México (Rúa Republica Arxentina 33) is het inzamelpunt van de firma Soetens voor fiets en/of bagage. Kosten fietsvervoer € 131; bagage € 60. Dit hostal is ook een goede plek om te overnachten. Het ligt weliswaar buiten het oude centrum, maar de afstand tot de kathedraal is goed te lopen. Bovendien is vlakbij het hostal de opstapplek van de bus naar het vliegveld. Op de site waarnaar wordt verwezen staat dat de bus vertrekt vanaf het Praza de Galicia. Dat klopt ongeveer. De bushalte is in Rua do Doutor de Teixero, een van de toevoerwegen naar het kleine pleintje. Een alternatief voor Soetens fietsvervoer is Correos. Een kantoor van deze Spaanse versie van PostNL is gevestigd in de rúa do Franco 4. Goede kennis van de Spaanse taal is een vereiste. In Ultreia 39 wordt gemeld dat de kosten 90 euro per fiets zijn.
Het ìs mogelijk fiets én bagage mee te nemen op een vlucht naar Nederland of België. In Santiago zijn fietsenmakers die uw fiets vliegklaar maken, bijvoorbeeld de Bicicletas Velocipedo in de Rúa do San Pedro 23. Op het vliegveld kunt u uw fiets zelf ‘vliegklaar’ maken en inpakken in plastic. Voor alle Ryanair-overstapvluchten geldt dat de fiets mee kan voor in totaal 80 euro. Gemakkelijker is natuurlijk alles op transport te zetten en zelf zonder veel bagage terug te vliegen.

Per bus en trein
Voor mensen die liever niet vliegen is een optie om met de ALSA-bus van Santiago naar Irun/Hendaye (Spaans-Franse grens) te reizen. De bus vertrekt op het centrale busstation in Santiago. De kosten zijn ongeveer 65 euro. Uw fiets kan voor 10 euro ook mee. De reis duurt 13 à 14 uur en er zijn gewoonlijk twee vertrektijden per dag. In de vroege ochtend en in de late middag. Vanaf Hendaye kunt u met de nachttrein naar Parijs. De trein vertrekt om 19:00 uur. Per trein van Santiago naar Irun/Hendaye kost ongeveer 50 euro, de reis duurt 11 uur, aankomst 21:00 uur. Een directe aansluiting op de nachttrein naar Parijs zit er dus niet in. Het meenemen van fietsen in Spaanse treinen is ook lang niet altijd mogelijk. Lees vooraf over de mogelijkheden. Kijk op bicigrino.com/transporte voor meer informatie over reizen op de Camino.
Per trein vanuit Santiago naar de Franse grens kán, maar is ‘een mijl op zeven’ vanwege het vele overstappen, de slechte aansluitingen en de trajecten met enkel boemeltreinen.

Rechtstreeks per bus
Eurolinesbussen rijden vanaf Santiago de Compostela naar enkele bestemmingen in Nederland. Per seizoen geldt een eigen ‘time table’. Klik op Time table Eurolines 2016 voor de reistijden tot en met eind maart 2016. Later dit jaar verschijnen op Timetables.Eurolines.nl actuele reisschema’s.

Terug fietsen
Terug fietsen is uiteraard ook mogelijk. Een enkeling doet het ook. De Sweermanboekjes zijn ook ‘achterste-voren’ te lezen. Maar dan duurt de hele reis wel zeven of acht weken.

naar boven

Alleen ?

Het voordeel van alleen fietsen is dat u een eigen tempo kunt aanhouden, kunt stoppen waar u wilt, tijd nemen om foto’s te maken en wat al niet meer. Baas over eigen route. En het geeft de mogelijkheid om in alle rust te fietsen. Er is niemand die tegen u aan praat op momenten dat u stil wilt zijn. Toch verdient met z’n tweeën gaan de voorkeur. Vooral uit optiek van veiligheid. Er zijn hele stukken route waar u compleet alleen bent als u niet samen fietst. Als er wat gebeurt, van een eenvoudig pechgeval tot erger, u staat er helemaal alleen voor.

Gezellig samen genieten van het pelgrimsmenu in Nájera

Áls u nog kunt staan. Ook is het overnachten in een hotel goedkoper. Kamers worden veelal per eenheid verhuurd ongeacht of er een of twee personen slapen. En het kan natuurlijk een stuk gezelliger zijn om met z’n tweeën ervaringen te delen of een stad te bezoeken. In je uppie je avondmaal oppeuzelen is ook maar alleen. Het alleen zijn tijdens de avonduren kan ook opbreken. Uiteraard geldt dit niet voor iedereen, maar voor sommige pelgrims is het alleen zijn vooral ’s avonds een zware belasting. Ook kunt u door heimwee worden overvallen.

Kortom, tal van redenen om niet alleen te gaan. Indien u met (een of meer) compagnon(s) gaat fietsen, maak dan vooraf een aantal duidelijke afspraken. Over het al dan niet samen rijden, over wat te doen als de een ziek wordt, of als je elkaar kwijt bent. En over (ongeveer) hoe laat te vertrekken en te stoppen, wat te doen als er iemand in de familie- of kennissenkring overlijdt. Het lijkt ver gezocht, maar het gebeurt. Uiteraard kunt u een aantal heikele en/of weinig waarschijnlijke scenario’s taboe verklaren en het erop aan laten komen, als het scenario zich voordoet. Maar steek niet te vaak uw kop in het zand. Het kan bijv. erg vervelend zijn als op de tweede dag blijkt dat de ene compagnon vroeg op stap wil terwijl de ander gewend is aan ‘eerst een koffie en een krantje’.
Maak ook een soort van planning zodat beiden weten waaraan begonnen wordt. Vooral van belang is het tempo waarin wordt gereden en de ruimte die er is om dingen te bekijken. Het zou ideaal zijn als beide fietsers gelijkgestemd zijn. Maar meestal moeten de compagnons zich over en weer wat aanpassen. Als u dat van tevoren weet en er afspraken over maakt kan de Camino uitgroeien tot een niet te vergeten ervaring voor allebei.

Er zijn ook andere meningen: geen afspraken maken. Echte vriendschap overwint alles. Laat ’t komen zoals ’t komt en vertrouw altijd op de goede afloop. En inderdaad, er zijn tal van getuigenissen van pelgrims die op moeilijke momenten vanuit ‘das Blaue hinein’ een oplossing kregen aangereikt. Sommigen spreken dan van een ontmoeting met een engel, anderen reageren zakelijker. Maar ontegenzeglijk en uit eigen ervaring puttend: het gebeurt.

Op de man af gevraagd is mijn keuze toch: alleen rijden, ondanks de risico’s en de (mogelijke) eenzaamheid. Ik heb de tocht zowel alleen als met een compagnon gemaakt. Alleen rijden beviel me beter. Vooral vanwege de ultieme vrijheid en de intensere contacten met anderen, pelgrims en ‘locals’. Bent u een echt gezelligheidsmens die niet alleen kán zijn, of vindt u de risico’s toch te groot, ga dan met een compagnon.

Bij de afweging alleen of in gezelschap is afgezien van de mening van de achterblijvers, het thuisfront. Voor hen kan het een geruststelling zijn indien u niet alleen gaat. Niet dat ze geen vertrouwen hebben in uw voorbereiding, in uw conditie of in uw doorzettingsvermogen. Nee, het is gewoon een vreemd idee iemand helemaal in z’n eentje te zien wegfietsen voor een tocht van vier of vijf weken. Nog afgezien van het vooruitzicht gedurende die periode ‘alleen’ achter te blijven. Onderschat de impact van uw onderneming op de achterblijvers niet. Ze kunnen het soms zwaarder hebben dan u.

Soms is de groep erg groot.

Soms is de groep erg groot.

De toenemende populariteit van de Camino trekt ook groepen aan. Een lokale fietsclub, een groep collega’s, een vriendengroep, etc. Prima idee. Er is echter één belangrijke ‘maar’. Dit betreft het overnachten in Spaanse refugio’s en Franse pelgrimsgites. Op de site van de Spaanse Caminogenootschappen wordt expliciet gesteld dat groepen (fietsers) geen gebruik kunnen maken van de Spaanse albergues langs de route. In hoeverre dat ook praktijk is, is de vraag, maar het is een punt om rekening mee te houden. Het kan zijn dat particuliere, commerciële albergues niet moeilijk doen. Het kan ook zijn dat in het voor- en naseizoen minder albergues moeilijk doen. Niet duidelijk is wanneer een groep een groep is (4 personen?, 8 personen?). De Spanjaarden adviseren groepen om in andere onderkomens te overnachten: camping, polideportivos, colegios, residencias, hostales, etc. Het is goed te begrijpen. De meeste albergues hebben niet zoveel capaciteit (< 50 bedden) en de lopende pelgrims hebben vaak voorrang op fietsers. Zeker als het wat drukker begint te worden. Dus, gaat u als groep, zoek andere overnachtingsmogelijkheden, of spreid de groep over verschillende refugio’s.

naar boven

Etappeplannen

Soms lijkt een etappe eindeloos.

Heeft u een etappeplan nodig? Nee, er zijn tal van fietsers die zonder enig plan vertrekken. ’t Kan prima. Sommige ervaringsdeskundigen zullen u voorhouden dat een plan de beleving van de Camino verstoort.
Niet iedereen is hetzelfde. Er zijn avonturiers, er zijn pelgrims die rust zoeken en niets aan hun hoofd willen hebben (niks moeten) en er zijn fietsers die wel behoefte hebben aan een plan. U kunt ook onderweg een plannetje maken voor de eerstkomende dag/dagen. Degenen die een volledig etappeplan willen maken vinden hieronder enkele aanknopingspunten. Een etappeplan hoeft geen keurslijf te zijn. Onderweg ervan afwijken kan een prima beslissing zijn.
Een plan is vooral nuttig als u beperkt bent in de tijd, indien u op bepaalde plaatsen wat langer wilt bezichtigen en/of als u geen zin heeft in lange zoektochten naar een overnachtingsadres. Dat laatste geldt overigens alleen voor Frankrijk. Op de Camino Francés zijn meer dan genoeg albergues. Een plan voor het Spaanse deel van de route is nuttig op de Ruta del Norte en indien u in op de Camino Francés (vrijwel) uitsluitend wilt kamperen.
Verderop in deze tekst staan twee etappeplannen (op dagbasis). Van elk van de twee routes één. Als extra staat onderaan deze tekst een etappeplan van de alternatieve Spaanse route:  de Ruta del Norte.

Fietsen met bagage in Postel

Als u de Jacobsroute neemt (circa 2.500 km) heeft u ongeveer 30 etappes nodig. En plus-minus 35 als u ‘Langs oude wegen’ (circa 2.800 km) rijdt. De genoemde afstanden zijn globaal en afhankelijk van de plaats van vertrek. Mijn aanname is ook dat u een van de twee Franse routes kiest die door Clemens Sweerman zijn ontwikkeld en daarna de Camino Francés.
Globaal gesproken is een etappe tussen de 70 en 120 kilometer. Met als gemiddelde 90 km per dag; in Frankrijk uitschieters naar boven en in Spanje naar beneden. Als gemiddelde snelheid kunt u 16 km per uur aanhouden, tenzij u het traject als wielrenner wilt afleggen. Reken dan met ongeveer 24 km per uur.
Op trajecten met een stijgingspercentage tussen de 8% en 10% valt uw snelheid aanzienlijk terug. Bij een stijging van 10% of meer soms zelfs tot 4,5 km/uur, een kritische grens. Bij een nog lagere snelheid moet u afstappen en lopen. Maar meestal rijdt u tussen de 11 en 20 km/uur. In een afdaling kan uw snelheid sterk oplopen. De waaghalzen behalen snelheden van meer dan 60 km/uur. Reken erop dat het boven de 35 km/uur linke soep begint te worden. Op sommige sites treft u teksten aan waarin een lager daggemiddelde (bijv. 65 km i.p.v. 90 km) genoemd wordt. De meest waarschijnlijke oorzaak van dit verschil is het aantal fietsuren per dag. Bij 90 km ligt dit een kleine zes uur, netto. Bij 65 km op vier uur, eventueel op vijf uur indien van een lagere gemiddelde snelheid wordt uitgegaan: 13 km/uur i.p.v. 16 km/uur.

Om dagelijks zes uur te fietsen is vroeg (08:00 uur) starten vereist. Tenzij u het geen probleem vindt om pas om zeven uur ’s avonds te stoppen. Of indien u nauwelijks pauzeert, nergens een kleine sightseeing houdt, geen foto’s of video-opnamen maakt en snel uw lunch naar binnen werkt. Om een daggemiddelde van 90 km te behalen hoeft u geen doorgewinterde langeafstandfietser te zijn. Enkel ‘op tijd’ vertrekken en een goede conditie volstaat.

Er zijn ook pelgrims die meer kilometers per dag maken. Lees hier een verslag van twee Nederlandse fietsers die er flink de vaart in zetten. Maar ook sommige Vlamingen fietsen elke dag gemiddeld 120 km. Niet mijn keus, er blijft dan nauwelijks tijd over om een bezienswaardigheid te bezoeken.

De westelijke route naar St. Jean-Pied-de-Port (1.550 km) duurt 15 à 17 dagen, ongeveer 100 km per dag. Vanaf de Frans-Spaanse grens is de Camino Francés ongeveer 900 km. Een dag of 12 netto, 75 km per dag. Tel daarbij een paar dagen om Burgos en León te bezichtigen of een uitstapje te maken naar San Miguel de Escalada, dan bent u alles bij elkaar zo’n 30 dagen onderweg. Het verschil tussen het Franse en Spaanse daggemiddelde zit in mijn aanname dat u in Spanje meer tijd neemt om ‘iets’ te bekijken, in een siëstapauze en in het feit dat er drie fikse cols -Ibañeta, Cruz de Ferro en O’Cebreiro- te nemen zijn.

Monasterio San Miguel de Escalada

Ruim vier weken dus; tegen drie weken voor degenen die flink doorrijden en elke dag gemiddeld honderddertig km verstouwen. Voor de oostelijke route moet u rekenen op zo’n vijf weken. Wilt u een tandje gemakkelijker rijden, niet vroeg vertrekken of om drie uur ’s middags al stoppen, dan kan de tocht wel zes tot acht weken duren. Als u tijd en zin hebt, geen enkel probleem.

Voor het antwoord op de vraag hoe lang de pelgrimstocht precies zal gaan duren is van belang wanneer u uw terugreis regelt. Grofweg zijn er twee opties: vooraf of tijdens de tocht.

Vooraf geboekt, 100 euro per persoon

Het voordeel van vooraf de terugreis (per vliegtuig) regelen is dat u een goedkope vlucht kunt boeken. U struint alle sites van ‘low-budget carriers’ af en kiest de goedkoopste optie. Daarop past u uw planning aan. Met vooraf boeken kunt u een paar honderd euro besparen en het thuisfront weet precies wanneer ze u op het vliegveld kunnen komen afhalen. Daar tegenover staat dat u vast zit aan de terugreis op een specifieke dag. En dat kan verkeerd uitpakken. U bent veel te vroeg of net te laat in Santiago. Boekt u vooraf dan is een vrij strakke planning onontbeerlijk. Zie hierna voor twee praktijkvoorbeelden. Let wel: deze planningen bevatten geen extra dagen gereserveerd voor het uitgebreid bezoeken van steden en bezienswaardigheden. En ook geen ‘extra dagen’ als buffer voor pech of andere onvoorziene omstandigheden. Dagen/tijd hiervoor moet U zelf toevoegen. Mijn ervaring is dat een dag of twee/drie, eventueel vier speling in de planning voldoende is. Als alles goed gaat gebruikt u deze dagen om ergens even langer te blijven. Mogelijk bent u een paar dagen ‘kwijt’ aan pech of slecht weer. Naar mate de tocht vordert kunt u geleidelijk de extra dagen inzetten voor ‘leuke dingen’.

Mocht het zich toch laten aanzien dat u niet op tijd in Santiago zult zijn dan zijn er maar een paar opties. Voor een goede keuze is het van belang of en hoe u uw fiets kunt vervoeren. Met de bus kan niet, met de trein soms wel, (klik hier voor de Spaanse spelregels voor ‘fietsen in de trein’), met een huurauto of via Soetens. Deze firma kan fietsen transporteren van en naar elke plaats op de route naar Santiago. Zie hun website. In het geval u in Spanje een deel van de route per trein wilt afleggen kijk dan op de site van Renfe.com. Klik op renfe treinenloop noord spanje of op renfe treinenloop galicia voor een pdf-je met de treinenloop. Uw bagage kan eventueel verstuurd worden met de Spaanse firma Jacotrans.

San Juan de la Peña. Bijbelsculptuur uit ca 1100: een engel verschijnt aan Jozef in een droom.

Blijf -als tot en met de oversteek van de Pyreneeën alles volgens plan is gegaan- bijv. een dag in Jaca om o.a. het klooster San Juan de la Peña te bezoeken. Indien u onderweg uw terugreis regelt kunt u zonder planning op pad. Maar wacht u met boeken tot u in Santiago bent aangekomen, dan betaalt u vaak het volle pond, lees een paar honderd euro. Tegen honderd euro als u vooraf boekt. Een tussenweg is nog om ergens in de buurt van León of Astorga (vijf dagen voor aankomst) de terugreis te regelen. Mogelijk heeft u dan nog enige keus uit verschillende tarieven. Het maken van een planning is ook wenselijk indien u onderweg bepaalde plaatsen, gebouwen etc. wilt bezoeken of in interessante dorpen of steden wilt overnachten. Er zijn ook pelgrims die een planning als een last ervaren. Zij gaan volledig ‘op de bonnefooi’ en ze zien wel hoe het onderweg loopt. Voor hen vernietigt het maken van een planning (evenals het maken van afspraken met reisgenoten) de essentie van de Caminobeleving: rust, vriendschap, spiritualiteit. Voor anderen bieden een planning en afspraken juist houvast: het is elke dag duidelijk wat de reisdoelen zijn en iedereen weet waar hij/zij aan toe is. Natuurlijk, men kan ook overdrijven. Als alles wordt dichtgetimmerd en vastgespijkerd is de Caminobeleving ver te zoeken. Ieder maakt hierin een eigen keuze, samenhangend met de motieven om naar Santiago te fietsen.
Het Genootschap van Sint Jacob schrijft over ‘etappeplannen maken’:
“Een strakke planning van de dagafstanden voor meerdere dagen (of voor de hele tocht!) is af te raden. Veel beter is het rustig van start te gaan en jezelf de kans te geven te wennen aan het elke dag fietsen met bagage. Je hebt dan minder kans op blessures bij de eerste langere hellingen.
Inderdaad, u kunt best vertrekken zónder plan. Maar het argument daarvoor dat u zonder een plan als keurslijf kunt wennen aan het elke dag fietsen, vind ik wat gezocht. Bent u goed getraind (m.n. duurtraining) dan valt het best mee met het wennen aan elke dag fietsen.
De belangrijkste reden om geen plan te maken is -volgens mij- dat u dan geen verplichting (ik móet vandaag 88 km fietsen) ervaart. En dus optimaal van uw vrijheid kunt genieten. En van de dagelijkse uitdaging om een geschikte overnachtingsplek te vinden. Ja, ja, ik weet ‘t. Op de camino Francés staan de herbergiers u soms op te vangen om bij hén te overnachten.

In de regen naar Troyes fietsen is niet zo leuk.

In de regen naar Troyes fietsen is niet zo leuk. Een rustdag daarna kan een goed idee zijn.

Sommige pelgrims nemen een of meer ‘rustdagen’. Prima. Het is in de regel niet echt nodig om rustdagen in te plannen. Al na een paar dagen bent u in een bepaald ritme gekomen en een rustdag -in de zin van ‘niks doen en op adem komen’- verstoort dat ritme. Dus als u een rustdag neemt, benut ‘m dan om de stad/streek waar u bent te verkennen. Maar ga niet niks doen. Zonde van de tijd. De enige uitzondering kan zijn dat u een dag wilt bijkomen van een dagenlange periode slecht weer, met veel regen en wind tegen (lees hier een voorbeeld) of na een hittegolf. De kans hierop is niet zo erg groot als u in juni of begin juli fietst.

Etappes naar Santiago, de westelijke route, een voorbeeld.

  • Voorbereidende etappe(s): Naar Londerzeel (België), camping.
  • Etappe 2: Londerzeel – Tournai (Doornik), 110 km, camping.
  • Etappe 3: Tournai – Cambrai, 80 km, hotel.
  • Etappe 4: Cambrai – Chiry-Ourscamp, 106 km, camping.
  • Etappe 5: Chiry-Ourscamp – Hénonville 108 km, camping.
  • Etappe 6: Hénonville – Chartres, 126 km, camping.
  • Etappe 7: Chartres – Vendôme, 109 km, camping.
  • Etappe 8: Vendôme – Veigné, 90 km, camping.
  • Etappe 9: Veigné – Poitiers, 100 km, hotel.
  • Etappe 10: Poitiers – Nanteuil-en-Vallée, 129 km, gite.
  • Etappe 11: Nanteuil-en-Vallée – Aubet.-sur-Dr., 100 km, camping.
  • Etappe 12: Aubeterre-sur-Dronne – St. Emilion, 72 km, camping.
  • Etappe 13: St. Emilion – Labouheyre, 124 km, camping.
  • Etappe 14: Labouheyre – Dax, 83 km, camping.
  • Etappe 15: Dax – St. Jean-Pied-de-Port, 68 km, refuge.
  • Etappe 16: St. Jean-Pied-de-Port – Pamplona, 75 km, refugio.
  • Etappe 17: Pamplona – Puente la Reina, 38 km, camping bij refugio.
  • Etappe 18: Puente la Reina – Nájera, 102 km, camping.
  • Etappe 19: Nájera – Belorado, 63 km, refugio.
  • Etappe 20: Belorado – Burgos, 50 km, pension.
  • Etappe 21: Burgos – Carrión de los Condes, 107 km, refugio.
  • Etappe 22: Carrión de los C. – Mansilla de las M., 88 km, camping.
  • Etappe 23: Mansilla de las Mulas – Astorga, 87 km, hotel.
  • Etappe 24: Astorga – Ponferrada, 57 km, refugio.
  • Etappe 25: Ponferrada – Triacastela, 86 km, refugio.
  • Etappe 26: Triacastela – Portomarin, 56 km, camping.
  • Etappe 27: Portomarin – Arzúa, 56 km, refugio.
  • Etappe 28: Arzúa- Santiago de Compostela, 42 km, refugio.

Deze laatste etappe is vrij kort zodat u op een mooie tijd in Santiago kunt aankomen. Mogelijk kunt u dan de pelgrimsmis van 12:00 meemaken. Een uitgebreid reisverslag van deze Camino staat hier.

Aankomst in Santiago de Compostela

Bovenstaand voorbeeld is sterk beïnvloed door de keuze om -in principe- op een camping te overnachten. Indien u niet kampeert is er grote kans dat de route er totaal anders uit ziet. Probeer als u niet kampeert te overnachten in pelgrimsgîtes of refugio’s. Indien u kiest voor (luxe) hotels, beleeft u de Camino aanzienlijk minder. Uw reis wordt dan meer een lange vakantie dan een pelgrimstocht.

 

Etappes naar Santiago, de oostelijke route, een voorbeeld.

  • Voorbereidende etappe(s): Naar Maastricht.
  • Etappe 2: Maastricht – Stoumont-Rahier, 75 km, camping.
  • Etappe 3: Stoumont – Lescheret, 100 km, camping.
  • Etappe 4: Lescheret – Dun-sur-Meuse, 87 km, camping.
  • Etappe 5: Dun-sur-Meuse – Chalons-en-Champ., 100 km, camping.
  • Etappe 6: Chalons-en-Champagne – Troyes, 98 km, camping.
  • Etappe 7: Troyes – Auxerre, 86 km, camping.
  • Etappe 8: Auxerre – Vézelay, 56 km, camping.
  • Etappe 9: Vézelay – Nevers, 96 km, camping.
  • Etappe 10: Nevers – St. Armand-Montrond, 74 km, camping.
  • Etappe 11: St. Armand-Montrond – Cluis, 81 km, pelgrimsgîte.
  • Etappe 12: Cluis – St. Laurent-les-Eglises, 107 km, camping.
  • Etappe 13: St. Laurent-les-Eglises – Uzerche, 80 km, camping.
  • Etappe 14: Uzerche – Martel, 86 km, camping.
  • Etappe 15: Martel – Cahors, 98 km, camping.
  • Etappe 16: Cahors – Miradoux, 98 km, refuge.
  • Etappe 17: Miradoux – Montesquiou, 79 km, camping.
  • Etappe 18: Montesquiou – Lescar, 88 km, pelgrimsgîte.
  • Etappe 19: Lescar – Accous, 58 km, camping.
  • Etappe 20: Accous – Jaca, 60 km, camping.
  • Etappe 21: Jaca – Sangüesa, 75 km, camping.
  • Etappe 22: Sangüesa – Estella, 87 km, camping.
  • Etappe 23: Estella – Navarette, 70 km, camping.
  • Etappe 24: Navarette – Redecilla del Camino, 65 km, albergue.
  • Etappe 25: Redecilla del Camino – Burgos, 70 km, camping.
  • Etappe 26: Burgos – Frómista, 82 km, refugio.
  • Etappe 27: Frómista – Sahagún, 56 km, camping.
  • Etappe 28: Sahagún- León, 65 km, hostal.
  • Etappe 29: León – Rabanal del Camino, 80 km, refugio.
  • Etappe 30: Rabanal del Camino – Villafranca del B., 58 km, refugio.
  • Etappe 31: Villafranca del Bierzo – Samos, 66 km, refugio.
  • Etappe 32: Samos – Melide, 75 km, refugio.
  • Etappe 33: Melide- Santiago de Compostela, 50 km, camping.

De meeste bovenstaande etappeplaatsen in Spanje staan vermeld met ‘camping’. Uiteraard zijn er in al deze plaatsen -meestal meerdere- refugio’s/albergues.

Etappe 26, Burgos – Frómista, vlakbij Hontanas.

 

Etappeplan Camino del Norte

Hieronder etappeplan van de Camino (Ruta) del Norte:

Verse vis. Heerlijk!

Verse vis. Heerlijk!

  1. Irun – Orio, 36 km.
  2. Orio – Ziortza/Bolibar (Zenarruza), 56 km.
  3. Ziortza/Bolibar – Bilbao, 51 km.
  4. Bilbao – Laredo, 60 km.
  5. Laredo – Santander, 50 km.
  6. Santander – San Vicente de la Barquera, 58 km.
  7. San Vicente de la Barquera – Ribadesella, 66 km.
  8. Ribadesella – Oviedo, 80 km.
  9. Oviedo – Soto de Luiña, 56 km.
  10. Soto de Luiña – La Caridad, 70 km.
  11. La Caridad – Lourenza, 60 km.
  12. Lourenza – Villalba, 50 km.
  13. Villalba – Sobrado dos Monxes, 48 km.
  14. Sobrado dos Monxes – Santiago de Compostela, 55 km.

De dagelijks te rijden afstand is aanzienlijk minder dan een (gemiddelde) etappe op de Camino Francés. Dit vanwege de grotere moeilijkheidsgraad van de Camino del Norte en het kleine aantal overnachtingsmogelijkheden. Klik op Albergues Camino del Norte voor een lijst met veel, zo niet alle albergues op de Camino del Norte. De actuele lijst is te downloaden van de site Caminosnorte.org. Een (vrij) actueel reisverslag van de Camino del Norte staat hier.

naar boven

Kosten

Zelf koken is wel zo goedkoop

Zelf koken is wel zo goedkoopDat varieert sterk

Wat de totale kosten van de pelgrimage zijn is lastig te zeggen. Veel hangt af van waar u overnacht, wel of niet zelf uw potje kookt, hoeveel u onderweg wilt zien (en daarvoor entree moet betalen), of u pech heeft of niet en hoe u terugreist. En uiteraard van de tijd die u onderweg bent. Vier weken of zes weken, dat scheelt een slok op een borrel.
Een grof richtgetal voor de alleen reizende pelgrim: reken op een bedrag tussen de 1.200 en 1.700 euro. Als u kiest voor luxe, dan lopen de kosten op tot 2.000 euro of meer. Reist u in gezelschap, kampeert u niet en slaapt u samen in één hotelkamer, dan zal 2.000 euro p.p. normaliter wel het maximum zijn. Deze bedragen zijn exclusief de uitgaven voor de (eventuele) aanschaf van fiets en materialen.

Hieronder een paar aanknopingspunten met globale getallen. De cijfers zijn indicatief, prijspeil 2011/2012 en wat naar boven afgerond. Uit blogs van fietsers in 2015/2016 maak ik op dat de kosten ietsje boven het niveau van 2011/2012 liggen. Als zekerheidsmarge kunt u  5% prijsstijging hanteren ten opzichte van de onderstaande cijfers.
Waar relevant staat tussen {} de bandbreedte in euro’s.

1. Overnachten op een camping kost gemiddeld negen euro. {4-15}.

2. Overnachten in een hotel kost 50 euro per kamer, meestal exclusief ontbijt. {30-300}. Rijdt u met een compagnon en deelt u de kamer, reken dan op 25 euro.

3. Overnachten in een B&B of hostal kost 35 euro {25-50}; in een refugio acht euro {4-12}.

Geweldig diner in Aubeterre-sur-Dronne

4. Voor eten onderweg (inclusief ontbijt) moet U rekenen op negen euro {6-12}, tenzij U uitgebreid wilt ontbijten en lekker wilt lunchen in een brasserie. Dan kost het al snel minstens twintig euro per dag.

5. Het avondmaal kost als u zelf kookt zes euro {4-10} maar als u in een restaurant gaat eten kost het -incl. wijn- al gauw 25 euro. In Spanje kost een pelgrimsmenu slechts tien euro {9-12}, maar ook in Frankrijk zijn vrij goedkope eenvoudige maaltijden te krijgen (plat du jour, ca. 14 euro).

6. Vanaf 15 juni 2017 zijn de extra roamingkosten zijn verdwenen. U verbruikt uw databundel op dezelfde wijze als in Nederland.
Gezien de enorme toename van wifi op allerlei plaatsen is het gebruik van mobiele data echter lang niet altijd nodig. Weest u er wel van bewust dat een openbaar wifinetwerk erg onveilig is, dus niet gebruiken om te internetbankieren of andere privacygevoelige zaken.

Binnenplaatsje van café in Dissay. Pelgrims nemen een drankje.

7. De kosten van een terrasje onderweg zijn erg verschillend. Reken op in totaal 75 euro. Geniet van de plaatselijke brouwsels: txapa in Baskenland en orujo in Galicië. Drink in Spanje geen Heineken maar San Miguel.

8. De kosten van pech variëren van nul tot meer dan vijftig euro als er echte problemen zijn.

9. Entree is voor pelgrims soms gratis, vaak met korting; reken per bezoek op ongeveer vijf euro. Houd er wel rekening mee dat de openstellingstijden in -vooral- Spanje anders zijn dan u gewend bent. Tussen 13:00 uur en 16:30 is men vaak gesloten. De middagopenstelling loopt vaak door tot 19:30 uur.

10. Vervoer terug van uw bagage via Soetens kost zestig euro, van uw fiets 120 euro. Via Ryanair zestig respectievelijk tachtig euro, uitgaande van een vlucht met een overstap (naar Eindhoven) op London/Stansted.

11. De kosten van uw ticket zijn per vliegmaatschappij sterk verschillend. De reis met Ryanair naar Eindhoven kost ongeveer 100 euro, met een overstap en een wachttijd op London/Stansted (5 uur). Vanaf Santiago de Compostela en A Coruña zijn via Vueling goedkope vluchten mogelijk met bestemming Amsterdam/Schiphol. Let op: Nederland heet in Spanje ‘Países Bajos’ of ‘Holanda’. Alternatieven kunnen een paar honderd euro kosten.

Schaaldieren in visrestaurant in Rúa do Franco

12. Tenslotte: wat kost de beloning als u in Santiago bent aangekomen? De een neemt genoegen met een klein souvenir. De ander gaat copieus uit eten (kreeft of zoiets) en een derde kiest voor een of meer nachten in het Parador van Santiago. En weer een ander neemt de bus naar Fisterra. Geen peil op te trekken. Maar als u echt de remmen losgooit dan loopt het al snel in de papieren.

Kostenmatrix
Op basis van hierboven genoemde bedragen heb ik de dagelijkse kosten voor drie uitgavenpatronen (budget, normaal, luxe) berekend. De samenstelling van de dagtotalen staat in de tabel hieronder. Het budgetbedrag ‘overnachting’ is een gemiddelde van de overnachtingskosten in Franse B&B’s/pelgrimsgîtes en Spaanse albergues.
Genoemde kosten zijn afgerond om niet de indruk te wekken dat het precieze bedragen zijn. Prijspeil: 2016. In de dagtotalen zijn geen uitgaven gerekend voor pech of andere bijzondere (grote) uitgaven, bijv. een duur souvenir.

Kostensoort Budget Normaal Luxe
Overnachting 12 19 35
Ontbijt/lunch/eten onderweg 8 13 21
Avondeten 9 13 19
Terras/café/entree 0 3 6
Telefoon en overige 1 2 4
Totaal per dag 30 50 85

De kosten voor een overnachting zijn berekend op basis van een alleen reizende pelgrim. Omdat de kosten van een hotelovernachting per kamer worden afgerekend, kunnen de bovenstaande bedragen iets lager uitvallen indien samenreizende pelgrims de hotelkamer delen. De overnachtingen op een camping of in een albergue worden altijd per persoon afgerekend. De genoemde bedragen voor overnachten zijn een gemiddelde: in Spanje is overnachten (veel) goedkoper vergeleken met Frankrijk.
Het zal u niet verbazen dat uw keuzes ter zake overnachting en maaltijden sterk bepalend zijn voor de gemiddelde kosten per dag. Zuinig aan doen betekent dus sober overnachten en sobere maaltijden. Dat hoeft overigens helemaal niet verkeerd te zijn.
In onderstaande tabel zijn de totale kosten in euro (excl. aanschaf materialen, kosten bij pech en excl. terugreis) per type fietser/per route en per bestedingspatroon (budget, normaal, luxe) uitgezet.

Type fietser

Wielrenner

Langeafstand fietser

Rustige pelgrim

Route

Bestedingen per dag

west

   20*

oost

   23*

west

   28*

oost

   32*

west

   39*

oost

   45*

Budget, € 30

nvt**

nvt**

840

960

1170

1350

Normaal, € 50

1000

1150

1400

1600

1900

2200

Luxe, € 85

1700

2000

2400

2700

3300

3800

*) Dit getal staat voor het aantal dagen dat deze route netto duurt.
**) Voor de wielrenner is het niet mogelijk tegen het lage (budget) dagtarief te reizen.

Pelgrims op de camping in Castrojeriz

Pelgrims op de camping in Castrojeriz

U kunt eruit opmaken dat de kosten voor de rustig fietsende pelgrim die enkel in hotels overnacht, in restaurants eet en de route ‘Langs oude wegen’ neemt, meer dan aanzienlijk (3800 vs 1400 euro) hoger zijn van de kosten die de stevig doorfietsende langeafstandfietser maakt die de Sint Jacobsroute volgt, in B&B’s, refugio’s en gîtes overnacht en goedkope (pelgrims)menu’s neemt. Ter vergelijking: een georganiseerde fietsreis Nederland-Santiago (43 dagen totaal) via de St. Jacobsroute kost (incl. diners en terugreis per trein maar excl. lunches en drankjes) in 2017 € 3.800. U overnacht in een tweepersoonstent.

De budgetbesteding houdt in: zelf -eenvoudig- koken en zelf ontbijt en lunch regelen, op goedkope campings slapen, nauwelijks wijn of bier drinken, geen terrasjes en geen entreegelden. In Spanje kan men i.p.v op een camping te slapen in goedkope (niet-private) refugio’s overnachten en zo nu en dan het pelgrimsmenu nemen. Kortom: een beetje afzien.

Rekentool
Het Genootschap van Sint Jacob heeft een rekentool op hun site staan waarin u zelf kunt invullen op welk bedrag u uw dagelijkse uitgaven in Frankrijk resp. Spanje begroot. U vult ook in hoe lang de door u gekozen route is en hoeveel kilometer u per dag fietst en voilá het tool rekent uit wat de totale kosten zijn. Wat betreft de lengte van de route stelt men dat de Sint Jacobsroute 200 km langer is dan de route Langs Oude Wegen. Waarbij men er waarschijnlijk van uitgaat dat u in St. Jean-Pied-de-Port de Ibaneta-pas neemt. Fietst u na de oostelijke route door Frankrijk vanuit Oloron-Ste.Marie over de Somportpas, dan is het verschil tussen beide routes zo’n 350 kilometer.

Pelgrimsgîte in Gurat

Pelgrimsgîte in Gurat

Globaal gesproken zijn de prijzen voor etenswaren in Franse supermarktjes (U treft geen enkele hypermarché op de Sweermanroutes) gelijk aan de Nederlandse prijzen, mogelijk soms iets duurder, bijvoorbeeld fruit. De baguettes zijn goedkoper dan de stokbroden bij AH. In Spanje liggen de supermarktprijzen soms iets lager. Uiteraard zijn campingwinkels vrij duur. Er zijn Nederlandse pelgrims die zich hieraan groen en geel ergeren, daarmee de buitenlandse vooroordelen over de Hollandse pinnigheid bevestigend.

naar boven

Paklijst

Neem zo weinig mogelijk mee. Voor iedere fietser geldt een basisset, met als onderdelen:

  • Kaarten en kompas of fietsnavigatiesysteem.
  • Papieren: credential, ID-bewijs, creditcard, bankpas, zorgpas, euro’s, (mail-)adressenlijst.
  • Medicijnen: vette (zink)zalf, pijnstillers, diacura, zonnebrand, hoestpastilles, lippencrème, pleisters.
  • Fiets: stuurtas, voor en achtertassen, regenhoezen, kabelslot, bidons, fietshelm plus evt. een badmuts.
  • Gereedschap en reserveonderdelen: bandreparatie, imbussleutels, olie, steeksleutel, schroevendraaier, spakensteller, poetsdoekje, kettingpons, 4 spaken, remblokjes, rem- en derailleurkabels, 2 binnenbanden en enkele schakels, missing link.
  • Fietskleding: 2 kunststof (fiets)shirts, 2 fietsbroeken (met zeem), paar fietshandschoenen, goede lage outdoor schoenen, naadvrije outdoor kousen (links/rechts), windjack, zonnebril, regenkleding of poncho, reflecterend hesje.
  • Gewone kleding: lange (afrits)broek, shirt, overhemd korte mouw, 3 x ondergoed, 3 x sokken, bodywarmer, event. paar sandalen.
  • Toiletartikelen en slaapspullen: zeep, babyshampoo, tandenborstel/pasta, kam, kunststof handdoek, oordopjes/watten, scheermes/zeep, doucheslippers, vochtige doekjes, nagelknipper, papieren zakdoekjes, slaapzak of lakenzak, kussensloop.
Dubbeldaks koepeltje

Dubbeldaks koepeltje

  • Proviand en wat overige spulletjes: water, fruit, koek, ’n klein rugzakje, zakmes, ‘n paar vuilniszakken, fluitje, touw, aansteker, mobieltje/oplader, fotocamera of videocamera/oplader, USB-kabeltje, elastiekjes, flesopener, drinkglas, wasknijpers, aantekenboekje en potlood, event. reservebril, steen, driepoot vouwstoeltje en een taalgidsje Spaans/Frans.
  • Kampeerspullen: Indien u (ook) wilt kamperen dan is een beperkte kampeerset nodig: Klein dubbeldaks (koepel)tentje (zonder metalen luifelstokken), slaapmat of een licht luchtbedje, opblaasbaar kussentje, eenpits gasbrander, gasflesje, lucifers, pannetje met deksel en pannenhouder, bord/bestek, houten lepel, afdroogdoek, peper en zout.

Op andere sites treft u soms een veel langere lijst met te nemen spullen aan. Bijv. op de site van de Vakantiefietser. Het komt me voor dat de lijst op deze site is gericht op langeafstandfietsers die naar bijv. Indonesië fietsen. Gelukkig blijft u gewoon in West-Europa en u kunt dus een heleboel artikelen (waterfilter, badstop, cranktrekker, travellercheques, rekenmachine, condooms, etc) gewoon thuislaten. Of u kunt kijken op de site Inpaklijst.nl. U moet op deze Engelstalige site dan wel een hele reeks vragen beantwoorden met ongeveer hetzelfde resultaat: een veel te lange bagagelijst.

Ogenschijnlijk wel erg veel bagage…

Maar ook op andere sites met inpaklijsten staan overbodige spullen, zoals: twee gevriesdroogde maaltijden, siliconentube met sambal, opvouwbaar wasteiltje, koekenpannetje, pakje speelkaarten, grondzeil, reiswekker, etc. Ben zeer kritisch op wat U mee wilt nemen en besef dat veel wandelaars met slechts een kleine 10 kilo bagage op stap gaan.

In het algemeen wordt gesteld dat voor fietsers 20 kilo de bovengrens is. Er zit wat marge op. Telt u drie volle 1-liter bidons mee, dan mag de netto bagage maar 17 kilo zijn. Een regelrechte uitdaging.
Maar 23 kilo kan voor conditioneel uitstekende fietsers nog net. Bent u ouder dan 60, blijf dan onder de 20 kilo. Dat kan prima indien u geen tentje en geen kookspullen meeneemt. Gaat u wel kamperen en kookt u zelf uw avondmaaltje, dan zit u al gauw richting 23 kilo. Het gewicht van de tassen meegerekend.
Vergeet niet: alles is onderweg te koop, behalve uw gezondheid.

De meeste bovenstaande zaken spreken voor zich. Een paar vergen extra aandacht:

Credential.

Dit document, ook wel pelgrimspaspoort genoemd, voorzien van de nodige stempels is noodzakelijk als u een getuigschrift wilt verkrijgen van het Pelgrimsbureau in Santiago de Compostela. Het is ook noodzakelijk indien u wilt overnachten in Spaanse albergues of Franse pelgrimsgîtes.

Pelgrimspaspoort met stempels

Pelgrimspaspoort met stempels

Niet alle albergues vragen erom, maar een flink aantal wel. Met name de albergues met een katholieke achtergrond. U kunt een credential verkrijgen door lid te worden van het Nederlands (of Vlaams) genootschap van St. Jacob. Maar u kunt er ook een verkrijgen op het Pelgrimsbureau in St. Jean-Pied-de-Port, 39 Rue de la Citadelle.
Indien u bij vertrek uit Nederland al een credential hebt kan het verzamelen van stempels meteen beginnen. Iedere kerk of abdij zal u een stempel geven en ook op allerlei andere plaatsen (bijv. campings, hotels, gemeentehuizen en  VVV’s) zijn stempels te verkrijgen. De 56 velden in uw credential krijgt u moeiteloos vol. Omdat er toeristen zijn die met de auto het traject rijden en her en der stempels verzamelen (om een compostolaat te verkrijgen) is men in het Pelgrimsburo in Santiago alert op dit misbruik. Vandaar dat zij u adviseren om vooral genoeg Spaanse stempels te vergaren. Elke dag minstens één. In de laatste 200 km van de tocht worden twee stempels per dag geadviseerd. En zorg dat elke stempel voorzien is van een datum!

Stempels zijn overal te krijgen

Zorg dat uw credential officieel geldig is. Uit eigen waarneming weet ik dat er ongeldige credentials zijn. Meestal geen probleem maar op cruciale momenten kan de geldigheid essentieel zijn. U krijgt dan geen stempel, geen toegang en ook geen Compostola (getuigschrift). Alleen credentials uitgegeven door instellingen die erkend zijn door het Pelgrimsbureau in Santiago (bijv. het Nederlands Genootschap van Santiago) zijn geldig.

Stempel bepaalt de geldigheid

Stempel bepaalt de geldigheid

Koopt u elders een credential, zorg er dan voor dat bovenaan op pagina 1 een stempel staat van een organisatie die door het Pelgrimsbureau in Santiago is erkend. Op het voorbeeld hiernaast bepaalt het stempel van de ‘Amigos del Camino de Santiago’, een erkende organisatie in Astorga, dat het pelgrimspaspoort geldig is.
Indien uw credential tegen het einde van de fietstocht volraakt, geen probleem. In veel (laatste) etappeplaatsen kunt u (bijv. in kerken) een Spaans credential kopen (twee euro) en rustig verder gaan met stempels verzamelen.

De Steen.

Stenen met opschrift onder aan de houten paal

Op de route tussen Astorga en Ponferrada in Spanje ligt op 1505 m. het hoogste punt van de Camino Francés. Het heet Cruz de Ferro, naar het ijzeren kruis dat op een hoge houten paal is bevestigd. De paal zelf staat in een grote berg stenen, die langs de kant van de weg ligt. Behalve een klein kapelletje dat als rommelhok wordt gebruikt, is er verder niks. Maar toch is het een belangrijke plek op de Camino. Vrijwel iedere pelgrim (fietser of voetganger) legt er een object neer of bevestigt iets aan de houten paal. Meest gebruikelijk is er een steen(tje) neer te leggen dat vanuit huis is meegenomen. Over dit ritueel en andere Caminorituelen kunt u hier meer lezen. Soms is kritiek te lezen op het gedrag van bepaalde pelgrims. Inderdaad, er hangt en ligt van alles aan en bij het Cruz de Ferro. Van teddyberen tot bidprentjes en van roze of gele linten tot de meest onwaarschijnlijke prullaria. Periodiek wordt er opgeschoond. Alhoewel er begrip is op te brengen voor het gedenken van een overledene door een foto van hem of haar aan de paal te bevestigen, geldt alleen een steentje (eventueel met opschrift) deponeren als ‘normaal gedrag’.

Medicijnen.

Het grootste risico dat u onderweg loopt is ziek te worden. Alle andere risico’s vallen daarbij in het niet. Bovendien zijn die risico’s afkoopbaar. Het kan soms lang zoeken zijn naar een fietsenmaker die een nieuw achterwiel kan leveren, maar er is altijd wel een oplossing te regelen. Voor ziek zijn is geen oplossing. U moet de tocht afbreken en naar huis. Het is daarom van groot belang om helemaal fit aan de tocht te beginnen, een goede conditie te hebben en onderweg zorgvuldig op Uw gezondheid te letten. Het begint met goede hygiëne en het verzorgen van uw zitvlak.

Schapen op de hete, gortdroge Tierra de Campos

Smeer het elke ochtend in met een ontstekingsremmende zalf (bijv. uierzalf of uiercrème) zodat u geen last krijgt van huidirritaties, infecties of ergere aandoeningen. Met een beschadigd zitvlak is doorrijden op een bepaald moment echt niet meer mogelijk. Draag daarom een goede fietsbroek. Als u vindt dat dergelijke broek u niet staat, trek er dan een gewone broek overheen aan. Smeer ook uw lippen in met lippencrème en uw gezicht, armen en benen met zonnebrand. Zeker als u door de droge en soms zeer hete Spaanse Meseta rijdt. Wees er ook op bedacht dat de overgang van een lange klim naar een lange afdaling een groot temperatuurverschil veroorzaakt. Tijdens de klim bent u warm en bezweet en als u dan zonder maatregelen te nemen kilometers gaat dalen kunt u gemakkelijk keelproblemen of een verkoudheid oplopen. Ook midden in de zomer. Zorg er dus voor dat u een afdaling inzet met een goede bescherming van hals en keel. Trek liefst een dun fietsjack aan om te voorkomen dat u verkouden wordt.
Mocht u toch een verkoudheid, griepje of zo oplopen, in elk Frans en Spaans dorp is een pharmacie of farmacia. In deze winkels, die nog het meest op een apotheek lijken, is een keur aan medicijnen te koop. Meestal treft u vakkundig personeel dat U verder kan helpen.

St. Bonnet-Briance: een bron met schoon drinkwater

Drink veel water als het heet is. Zorg ervoor altijd tenminste twee bidons voor het grijpen te hebben. Is er een leeg? Vullen. Het liefst bij een café of kroeg. Elke kroegbaas geeft u graag een bidon koud water uit de tap. Als dat niet kan, water tappen uit de bronnen (fuentes in Spanje) langs de weg. Gebruik geen plastic bidons, maar de duurdere, gemaakt van metaal. Plastic geeft een vieze smaak aan het water, zeker als het warm is.

Proviand.

Het dagritme is eten en fietsen, en weer eten en fietsen. Afgewisseld met drinken. Zorg er dus voor altijd eten en drinken voor het grijpen te hebben. Gewoon een eenvoudige plastic zak achterop onder de snelbinders met daarin wat koeken of stokbrood, bananen en appels. Ook een stuk droge worst is prima voor onderweg. Of een stukje stevige kaas: tomme de savoie (koe) of petit brebis (schaap). En in Spanje een stukje manchego. Houd een paar droge mueslikoekjes (of vergelijkbaar) achter de hand voor het geval u de man met de hamer tegenkomt. Elke bakkerij onderweg verkoopt verschillende soorten koek en croissants.

Pain aux Raisin

Goede keuzes zijn: rozijnenkoek (Frans: pain-aux-raisin) of een croissant met chocolade: Pain chocolat (in het Spaans een napolitana). Aanwijzen wat u wilt kopen kan natuurlijk ook. Drie bananen bestelt u in ’t Spaans met: ‘tres plátanos (‘bananas’ verstaan ze ook), por favor’. De beste drank is gewoon water. Energy drankjes kunnen ook maar die zijn meestal smerig zoet. Gewoon water dus. Wilt u geen risico lopen, vul dan elke ochtend twee of drie bidons met flessenwater. Maar ook kraanwater is prima. Ben wel voorzichtig met water uit bronnen die u onderweg aantreft. Neem ’t nooit als de tekst ‘agua potable’ ontbreekt.

Fietskleding.

Het belangrijkste kledingstuk is een goede fietsbroek. Dus met een kunststof zeem in het kruis. Deze zeem vangt (transpiratie)vocht op en dient ook als stootkussen tussen uw zadel en uw lichaam. Er zijn uitvoeringen voor dames resp. heren. De kwaliteit van de zeem (materiaal en bevestiging, de afwerking van de naden) is bepalend voor het fietsgemak. Goedkoop (Aldi of Lidl) duidt niet per se op inferieure kwaliteit. Uw shirts moeten gemakkelijk zitten en snel drogen. Lange mouwen zijn in de periode mei-september niet nodig indien u een windjack meeneemt. Outdoorschoenen (bijv. Gore-Tex) zijn meer geschikt dan gewone lage schoenen of gympen. Voor regenkleding is er de keuze tussen een poncho en een regenjack plus regenbroek. Een poncho beschermt minder, maar als u lange tijd een regenjack en regenbroek draagt bent u van binnen net zo nat als van buiten. Om uw schoenen (en uw voeten) tegen de regen te beschermen kunt u plastic overtrekhoezen meenemen. Maar fietsen met deze hoezen om Uw schoenen is lastiger en kan dus gevaarlijker zijn. Bij (veel) koude regen kan het een idee zijn een badmuts onder uw helm te dragen. Dit voorkomt dat uw hoofdhuid niet alleen erg nat maar vooral ook erg koud wordt. Persoonlijk ben ik erg terughoudend in het gebruik van regenkleding. Een regenjack is prima, maar een regenbroek en overschoenen zijn niet per se nodig. Zo erg is het ook weer niet als uw fietsbroek, uw benen en uw outdoorschoenen nat worden. Het droogt allemaal (meestal) weer snel. Natuurlijk niet als het dagen achtereen regent, maar laten we daar maar niet van uitgaan. Fietsen met een reflecterend vestje is in Frankrijk bij slecht zicht (regen, mist, schemering) verplicht.

Reparatiespullen en reserve-onderdelen.

Niet met deze fiets op stap gaan.

Niet met deze fiets op stap gaan.

Let extra op het meenemen van reparatiespullen en onderdelen. Maak een onderscheid tussen ‘noodzakelijk’ en ‘misschien handig’. Noodzakelijk zijn: bandenreparatie, remblokjes, rem- en versnellingskabels, (nood)spaken en gereedschap om banden af te nemen, remblokjes te monteren en kabels of spaken te vervangen. En een flesje olie en een poetsdoekje voor het onderhoud van de ketting. Materiaal om een gebroken ketting te repareren en een extra binnenband zijn het begin van de categorie ‘misschien handig’. Alles wat u meer meeneemt is vooral een belasting. Een steeksleutelset, ringsleutels, torxsleutel, cranktrekker, zadelspanner, etc. is veel ijzer en dus veel gewicht. Niet doen. Neem het risico, tenzij uw fiets een barrel is die beter gesloopt kan worden. Een buitenband is vooral onhandig om mee te nemen. Het ding laat zich lastig opvouwen.

Roncesvalles. Pelgrims slapen dichtbij elkaar.

Roncesvalles. Pelgrims slapen dichtbij elkaar.

Oordopjes.

Oordopjes neemt u mee om te voorkomen dat u ’s nachts geen oog dicht doet in een refugio. Vrijwel altijd liggen daar een of meer notoire snurkers. En als u daarvoor gevoelig bent duurt een nacht zonder oordopjes (of watten) wel erg lang.

Creditcard.

Indien u al een creditcard heeft dan neemt u die uiteraard mee. Indien u geen creditcard heeft kunt u overwegen er een aan te schaffen. Per se nodig is het niet maar het is wel erg handig. Betalingen in hotels, restaurants, de supermarkt en musea kunnen vrijwel altijd via de creditcard verlopen. U hoeft weinig cash op zak te hebben en ook een bezoek aan een geldautomaat is een zeldzaamheid. Als u onderweg uw terugreis per vliegtuig wilt boeken is een creditcard zonder meer noodzakelijk. Mocht u nog overwegen travellercheques mee te nemen, dat is niet nodig. In Frankrijk en Spanje (en in nagenoeg de hele wereld) staan geldautomaten. Met een bankpas (en een creditcard als back-up) kunt u vrijwel elk dorp geld opnemen. Ook pinbetalingen in winkels worden in de SEPA-zone meer en meer algemeen.

Kompas.

Kompas

Voor wie met een GPS op de fiets stapt is een kompas mogelijk niet nodig. Voor alle anderen wel. Ondanks de onvolprezen routeboekjes van Sweerman kunt u in ’n situatie komen niet te weten waar u bent. En als er dan geen zon zichtbaar is, is het gokken welke kant op. Een kompas brengt uitkomst in die zin dat u weet waar de windstreken liggen. En dan kunt u een bewuste keuze maken naar het westen of naar het zuiden te rijden.

Fietshelm.

In Spanje is een fietshelm buiten de bebouwde kom officieel verplicht. Niet dat er zichtbaar op gecontroleerd wordt, maar toch. U kunt een bekeuring (150 euro) krijgen van de Guardia Civil als de agent zijn dag niet heeft. Een fietshelm is vooral veiligheid. Een botsing of een val zijn niet uitgesloten en het is daarom verstandig altijd een helm te dragen. Als het niet te warm is, is dat ook geen enkel probleem. U ziet er wat koddig uit maar daar heeft uzelf het minste last van.

Babyshampoo.

Wat moet u onderweg met babyshampoo? Kleren wassen! Het spul is een uitstekend wasmiddel en aangezien u uw kleren moét wassen onderweg is het handig een flacon mee te nemen. Anders bent u te afhankelijk van wasgelegenheden op campings en refugio’s. Die zijn er wel, maar niet in ruime mate. En verder is babyshampoo ook gewoon bruikbaar om uw haren te wassen.

Klein rugzakje.

Fusilli op een-pitsbrander

Fusilli op een-pitsbrander

Zeker als u gaat kamperen en regelmatig zelf uw avondeten kookt, kan een klein rugzakje handig zijn. Het weegt bijna niks en komt goed van pas om de boodschappen in te doen die u in de plaatselijke supermarkt of onderweg gekocht hebt. Het is best lekker om ’s avonds voor uw tentje of op een overnachtingsadres een flesje wijn met een nootje of kaasje erbij soldaat te maken.

Aanvullend kunt u denken aan: petje met nekbescherming (tegen felle zon), fleecetrui, pyama, zwemkleding, kampeerkaart, extra kampeerspullen (binnenslaapzak, grondzeil, etc.), extra etenswaren (pindakaas, suiker, rijst, boter, etc.), extra kookspullen (extra gasflesje, windscherm, bakolie, koekenpan, etc.), reservebatterijen en naaigerei. Maar weest gewaarschuwd: Elke kilo moet over elke heuvel gesleurd worden. En alles -zelfs pindakaas- is in Frankrijk of Spanje te koop.

naar boven