Routes

Europese pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela

Europese pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela

Alle wegen leiden naar Rome, is het gezegde. Datzelfde geldt voor Santiago de Compostela. Er zijn in de loop der eeuwen tal van min of meer officiële pelgrimsroutes naar Santiago geweest. De oudste waren waarschijnlijk de hoofdwegen door het Romeinse Rijk. Nu nog te zien aan bijvoorbeeld het feit dat de oude Romeinse stad Saintes (de arena wordt nu nog gebruikt) op de huidige voie de Tours ligt.
De pelgrims van verder weg (tot aan Polen toe) gebruikten de middeleeuwse hoofdwegen. Fietsroutes worden pas in de laatste decennia van de vorige eeuw ontwikkeld. En dan vooral voor pelgrims uit de Lage Landen, waar fietsen populair is.

EuroVelo nr 3

EuroVelo nr 3

Eurovélo
Momenteel is er ook in andere Europese landen meer aandacht voor fietsen. Zo is er het EU-project EuroVélo en ontwikkelen de Fransen ‘voies vertes’, fietspaden door Frankrijk, bijvoorbeeld over het traject van een oude spoorlijn. In Spanje heten deze fietspaden ‘vias verdes‘. Als u via Jaca rijdt dan fietst u in de buurt van Lumbier over een oude spoorlijn. Dit traject loopt door een prachtige kloof (Foz de Lumbier) en gaat door twee pikdonkere tunnels.
De langste Europese fietsroute naar Santiago is EuroVéloroute nr 3, de ‘Pilgrims route‘ geheten. Deze route loopt (in 2020 als hij helemaal klaar is) van het Noorse Trondheim naar Santiago de Compostela en is dan ruim 5.000 kilometer lang. De delen die nu klaar zijn, zijn lastiger te fietsen dan de Sweermanroute.
Het eerste deel (640 km) is een oude Scandinavische pelgrimsroute naar het graf van de Noorse koning Olaf II Haraldsson in de Nidaros kathedraal in Trondheim. Hij stierf in 1030 en werd in 1164 heilig verklaard, sindsdien bekend als Sint Olaf.

Vier wandelroutes en twee fietsroutes door Frankrijk

Vier verschillende wandelroutes naar Santiago

Door Frankrijk lopen vier wandelroutes. Voor fietsers heeft Clemens Sweerman (overleden op 13 juni 2018) twee fietsroutes door België en Frankrijk ontwikkeld plus een fietsvariant van de Camino Francés in Spanje. De reis naar de eindbestemming in Spanje via de westelijke St. Jacobsroute is ca 2.500 km. Via de oostelijke route Langs oude wegen (en pelgrimssteden) ca 2.800 km. De vier Franse wandelroutes zijn in bovenstaande figuur als volgt weergegeven:
1. de GR 655, voie de Tours in rood.
2. de GR 654, voie de Vézelay in groen.
3. de GR 65, voie du Puy (en-Velay) in paars.
4. de GR 653, voie de Arles in rose.

Deze routes hebben ook een Latijnse naam die verwijst naar de oude pelgrimssteden aan de route. Via Turonensis (Tours, GR655), de via Lemovicensis (Limoges, GR654), de via Podiensis (le Puy, GR65) en de via Tolosana (Toulouse GR653). Deze steden zijn de enige link met de pelgrimsroutes tijdens de bloeiperiode van de pelgrimage naar Santiago de Compostela rond de 11e eeuw. De routes tussen de (pelgrims)steden zijn alle in de jaren ’70 van de vorige eeuw ontwikkeld door le Comité départemental des Sentiers de Grande Randonnée. Vandaar de aanduiding GR: Grande Randonnée. Er zijn tal van andere GR-routes in Frankrijk.
De eerste drie wandelroutes komen samen in Saint Jean-Pied-de-Port en steken van daaruit de Pyreneeën over via de Puerto de Ibañeta. De voie Arles neemt de Somportpas. In Puente la Reina komen deze twee routes samen met de Spaanse route uit de provincie Aragón en gaan verder als de Camino Francés, hierboven zwart gestippeld.
De bruine Spaanse kustroute is de Ruta del Norte. Een alternatief voor de Camino Francés, maar aanzienlijk zwaarder. En veel minder populair.
Sweermans westelijke Sint Jacobsroute is een fietsvariant van de voie de Tours. De oostelijke route Langs oude wegen en pelgrimssteden is een fietsvariant gebaseerd op delen van de drie andere Franse wandelroutes. Om deze routes te koppelen heeft Sweerman ‘koppelstukjes’ bedacht. De grijs gestippelde lijntjes in bovenstaande figuur. Nadat de twee fietsroutes aan de voet van de Pyreneeën zijn samengekomen volgt Sweermans fietsvariant van de Camino Francés.
De term fietsvariant doelt op het feit dat de wandelroutes veelal zanderige paden volgen. De fietsroute gaat in dezelfde richting, maar volgt vrijwel altijd het asfalt van de Franse D (doorgaande departementale wegen) en C (smalle binnenweggetjes) wegen. In Spanje zijn veel minder kleine binnenweggetjes. Daarom moest Sweerman er regelmatig voor kiezen om óf ver van de wandelroute af te wijken, óf het zand- en keienpad van de wandelroute te volgen of helaas tóch maar een drukke N-weg te nemen. Het idee dat u écht over oude middeleeuwse pelgrimsroutes fietst is (bijna altijd) een illusie. Tenzij u over de N10 (nu D910) gaat fietsen, bijv van Tours naar Châtellerault.

Op deze site beperk ik me tot de fietsroutes die onder regie van Clemens Sweerman zijn ontwikkeld. Ze zijn onderdeel van een hele serie Europese langeafstandsroutes, uitgegeven door uitgeverij Pirola en op te zoeken op de site van Europafietsers.nl. Het betreft:

  1. de Sint Jacobsroute.
  2. de route Langs oude wegen (en pelgrimsteden).
  3. de Spaanse Camino Francés.

De Sint Jacobsroute en de route Langs oude wegen (LOW) zijn aanvoerroutes van de Camino Francés. Als alternatief voor de Camino Francés komt de Spaanse Ruta del Norte aan de orde. Van deze route is geen ‘Sweermanboekje’ beschikbaar.

Rosenstock Huessy

Rosenstock-Huessy Huis, Hagestraat 10, Haarlem

Alhoewel St. Jacobiparochie met het Jabikspaad soms ook als het startpunt van de Camino vanuit Nederland wordt gezien, heeft Haarlem de meeste rechten. In het Rosenstock-Huessy Huis ontvangt een groep vrijwilligers pelgrims. U krijgt er informatie, een kop koffie en een (eerste) stempel in Uw pelgrimspaspoort. Ook kunt u een rondleiding krijgen door het oude klooster met kapel en u kunt zich laten uitzwaaien door familie en bekenden.

Jacobsbeeldje uit 16e eeuw.

Jacobsbeeldje uit 16e eeuw.

Als u gebruik wilt maken van de diensten van de vrijwilligers, stuur dan een mail naar haarlem.santiago@gmail.com met vermelding van telefoonnummer, geplande vertrekdatum/tijd en manier van pelgrimeren: lopen of fietsen. Het huidige Rosenstock-Huessy Huis was in 1437 het Sint-Jacobs Godshuis, dat op aangeven van de weduwe van Jan Bette Heinricxzn een opvanghuis werd voor de armen in Haarlem, onder bestuur van het Sint Jacobsgilde. Het gaf tevens onderdak aan pelgrims op weg naar Santiago. Nu een mooie historische plek.

Eenmaal vertrokken zijn er twee routes door België en Frankrijk mogelijk. De westelijke Voie de Tours (St. Jacobsroute, ca 2.500 km) en de oostelijke Voie de Vézelay (Langs oude wegen, ca 2.800 km).

De route 'Langs oude wegen' is veel mooier.

De route ‘Langs oude wegen’ is veel mooier.

De verschillen tussen deze routes zijn:

  1. de westelijke route is 350 km korter*.
  2. de westelijke route is (veel) minder heuvelachtig.
  3. op de westelijke route zijn meer winkels, cafés en brasserieën.
  4. de westelijke route heeft meer vlakke stukken (bv. Les Landes).
  5. op de westelijke route kunt U iets langere etappes plannen.
  6. de oostelijke route gaat door een mooier landschap.
  7. op de oostelijke route is het rustiger fietsen.
  8. de oostelijke route voert (uiteraard) langs andere steden.
  9. op de oostelijke route begint U direct met klimmen en dalen.
  10. de oostelijke route vangt iets minder (zuid)westenwind.

*) berekend over de totale afstand, indien de fietser die de westelijke route neemt over Ibañetapas gaat vergeleken met de fietser van de oostelijke route die de Somportpas neemt.
Indien u de westelijke route neemt en in bijv. Dax besluit de Somportpas te nemen (i.p.v. de Ibañeta) dan ‘kost’ u dat circa 100 km. Als u de oostelijke route neemt en in Oloron-Sainte-Marie besluit de Ibañetapas te nemen (i.p.v. de Somport) dan ‘bespaart’ u zo’n 50 km.

In de praktijk nemen de meeste fietsers de Sint Jacobsroute en worden de Pyreneeën overgestoken via de Puerto de Ibañeta. Een prima keuze met de minste risico’s. Maar de route Langs Oude Wegen en Col du Somport hebben mijn absolute voorkeur. Ietsje lastiger, wat langer maar zoveel mooier!

Bijzonder is dat u zult merken via een onzichtbaar draadje met andere fietsende pelgrims verbonden te zijn. Mensen die u vandaag ontmoet ziet u een paar dagen niet en dan staat u opeens weer oog in oog met hen ergens op een plein, op een camping of langs de kant van de weg. Soms zoeken pelgrims elkaar op en fietsen een stuk samen. Soms dagen lang. Maar het is de vraag of iedereen op gezelschap zit te wachten.

Voor degenen die op de teksten op de blog van een pelgrim reageren met opbeurend bedoelde opmerkingen zoals ‘je bent er bijna’ en ‘nog maar 100 kilometer’ heb ik een teleurstellend bericht. Bijna het ergste wat een pelgrim kan overkomen is dat hij/zij zich realiseert ‘ik ben er bijna’. Want dat betekent ‘het is afgelopen, uit, over, ten einde’. Hoe fijn de aankomst op het plein voor de kathedraal ook zal zijn, het besef dat ‘het’ daarmee over is, is voor velen ook een domper op de feestvreugde.

Ervan uitgaande dat u vijf à zes weken beschikbaar heeft kunt u in plaats van fietsen vanuit Nederland ook gaan lopen vanuit St. Jean Pied-de-Port. De verschillen tussen het fietsen en het lopen van El Camino zijn:

  1. Lopen is fysiek aanzienlijk zwaarder dan fietsen.
  2. De dagindeling is anders: wandelaars vertrekken in alle vroegte (in het donker, om 06:00 is geen uitzondering), fietsers vertrekken tussen 08:00 en 09:00. De meeste wandelaars stoppen om uiterlijk 14:00 uur, de fietser tussen 16:00 en 17:00 uur.
  3. Gemiddelde dagetappe wandelen: 25 km. Fietsen: 80 à 90 km.
  4. De routes zijn regelmatig anders. Niet alleen tussen de dorpen en steden aan de Camino, maar soms wijkt de fietsroute (ver) af van de wandelroute en komt -dus- door plaatsen die niets met de Camino van doen hebben. Ook mist de fietsroute Caminodorpjes zoals Redecilla del Camino, Hontanas, Hornillos del Camino en vele andere.
  5. Fietsers volgen (meestal) het asfalt, wandelaars lopen (veelal) op zand- en gravelpaden.
  6. Wandelaars hebben bij sommige albergues voorrang op fietsers; soms zijn fietsers pas na vijf uur welkom in een albergue. (als er dan nog plaats is)
  7. Fietsers zijn flexibeler. Zij kunnen gemakkelijker een bezienswaardigheid bezoeken die niet direct aan de route ligt of doorrijden naar een andere albergue.
  8. Wandelaars voelen zich (en zijn het wellicht ook) de échte pelgrims.
  9. Wandelaars moeten alerter zijn op het gewicht van hun bagage. Zij kunnen aanzienlijk minder kilo’s meenemen.
  10. Wandelaars zijn veruit in de meerderheid.

Harry de Bot beschrijft in zijn artikel ‘De vrijheid van de fietser’ op treffende wijze deze verschillen. Zie pag 40 van De Jacobsstaf nr 97.

De westelijke Sint Jacobsroute is ’t gemakkelijkst

Markant bouwsel langs de westelijke Sweermanroute

Markant bouwsel langs de westelijke Sweermanroute

Voor wie de eerste keer de route rijdt, verdient de westelijke route door Frankrijk (via Turonensis) en verder naar het zuiden overgaand in de Camino Francés de voorkeur. Deze route is initieel door Clemens Sweerman ontwikkeld en staat beschreven in drie boekjes:

– Boekje 1 Haarlem-Tours, nieuwe druk 2016.
– Boekje 2 Tours-Oloron Ste Marie, 6e dr. 2013.
– Boekje 3 Oloron Ste Marie-Santiago, nieuwe druk 2016.

De drie boekjes kosten samen bijna € 70. Van deze routes zijn ook GPS-bestanden beschikbaar. Deze bestanden zijn via bovenstaande links naar de site van Europafietsers.nl te downloaden. De boekjes zijn te bestellen op de site van o.a. Fietsvakantiewinkel.nl.
Gebruik geen verouderde versies. Het wegennet en de nummering ervan verandert als gevolg van de decentralisatie van het wegbeheer (naar Franse departementen) in een hoog tempo. Maar ook in Spanje staat de ontwikkeling van wegen niet stil.

De westelijke fietsroute kent een paar alternatieven, zoals:
– via Chartres naar Tours in plaats van via Parijs.
– via Angoulême naar Dax in plaats van via Saintes en Bordeaux.

Er kunnen onderweg misverstanden ontstaan omdat sommige Franse departementale overheden zelf de fietsroute “St. Jacques à vélo” ontwikkelen, onderdeel van Euro-véloroute 3, de Pilgrimsroute. Deze route loopt soms gelijk met de westelijke Sweermanroute maar vaak ook niet. De Franse bewegwijzering van deze route kan daarom conflicteren met de Nederlandse stickers van het genootschap die u onderweg ziet en/of met de routebeschrijving in met name Sweermans boekje 2, resp. de GPS-route.

Santiago 2.500 km

Santiago 2.500 km

Klik op route santiago voor een pdf-file van de gehele St.Jacobsroute. Deze route komt oorspronkelijk van de inmiddels vervallen site santiago2011.nl en hij is inmiddels behoorlijk gedateerd. Het dorpje Demen is startpunt. Deze versie wijkt inmiddels sterk af van St. Jacobsroute volgens de actuele Sweermanboekjes en de GPS-route. Gebruik dit pfd-bestand daarom alleen om een idee van de route te krijgen.

De route Langs Oude Wegen en Pelgrimssteden is ’t mooist
Voor wie niet terugschrikt voor een forse klim is er deze, erg mooie, route. Meestal verkort Langs oude wegen of LOW genoemd. Deze oostelijke route loopt van Maastricht via Vézelay naar de Pyreneeën en is beschreven in twee boekjes:
Boekje 1 Maastricht-Nevers, editie 2015.
– Boekje 2 Nevers-Pyreneeën, 5e dr. 2015.

Na de Pyreneeën volgt deze route de camino Francés, zie hiervoor genoemd boekje 3 van de westelijke route.
Via de links naar site van Europafietsers vindt u de bijbehorende GPS-bestanden.
De oostelijke route is vooral in het begin lastiger vanwege de heuvels in de Belgische Ardennen. En ook het stuk tussen Vézelay en Cahors (500 km) is behoorlijk heuvelachtig. Deze route is de mooiste route qua landschap en stadjes. De westelijke route wordt pas interessant na Chartres en er zit bovendien een heel stuk doodsaaie Les Landes in.
Voor de fijnproevers: De oostelijke fietsroute voert naar Vézelay, pikt daar de ‘Via Lemovicensis‘ (GR 654; Voie de Vézelay) op tot St. Léonard-de-Noblat. Van daaruit wordt een doorsteek gemaakt naar Cahors waarna de fietsroute een klein stukje de ‘Via Podiensis’ (GR 65, Voie du Puy), komend uit Le Puy-en-Velay, volgt. Tot aan Lectoure. Vanaf Lectoure wordt een doorsteek gemaakt naar L’Isle-de-Noe. Daar sluit de fietsroute aan op de ‘Via Tolosana‘ (GR 653, Voie de Arles) die vanuit Arles komt. De Via Tolosana is de enige Franse route die de Pyreneeën oversteekt via de col du Somport en in Jaca aansluit op de Spaanse Ruta Aragonés. De drie andere Franse routes komen -oorspronkelijk- samen in het plaatsje Ostabat, 18 km voor St. Jean-Pied-de-Port. Inmiddels heeft St. Jean-Pied-de-Port de rol als verzamelpunt voor de oversteek van de Pyreneeën van Ostabat overgenomen.
Een alternatief voor deze Sweermanroutes door Frankrijk is een combinatie van de fietsroute Eindhoven-Barcelona en de Katharen-fietsroute Narbonne-Biarritz, ‘overstappen’ in Béziers of Narbonne. De Katharenroute is prachtig maar ook zeer pittig.

Op Gronze.com vindt u veel gegevens over alle wandelroutes -bijv. Voie de Vézelay- keurig bijeen. U kunt goed zien dat de fietsroute ‘Langs oude wegen’ een samenstelling is van delen van drie wandelroutes. Vandaar ook de naam van deze fietsroute.

Soms kiezen pelgrims ervoor om de twee Franse routes te combineren. Ze steken halverwege Frankrijk over van de ene naar de andere fietsroute. Lees hier het verslag van een Vlaams groepje pelgrims dat deze oversteek maakt. Ze zetten er behoorlijk de vaart in, in 23 (!) dagen van Riemst naar Santiago.

Totale afstand van de routes
Omdat de St. Jacobsroute en de route LOW vanaf Puente la Reina verder gaan als één route staan de afstanden hieronder als volgt vermeld:
– St. Jacobsroute: Haarlem-Puente la Reina: 1.650 km.
– Langs oude wegen: Haarlem-Puente la Reina: 2.000 km.
– Camino Francés: Puente la Reina – Santiago: 765 km.

Op basis van deze cijfers is de totale afstand van de St. Jacobsroute 2.415 kilometer en van de route Langs oude wegen 2.765 kilometer. Deze afstanden zijn indicaties. De werkelijk gefietste afstand is uiteraard afhankelijk van waar precies u vertrekt, maar ook van welke routevariant u volgt, welke pas over de Pyreneeën u neemt en hoe vaak u -gepland of ongepland- van de route afwijkt. Wilt u precies weten hoeveel kilometer u gefietst hebt, zorg er dan voor dat de kilometerteller op uw fiets nauwkeurig is afgesteld.
Opmerking: Op de site van het Genootschap staat vermeld dat de route Langs Oude Wegen 200 km kórter is dan de Sint Jacobsroute, 2.300 versus 2.500 km. Mogelijk heeft dit te maken met hun interpretatie van Sweerman’s routeboekjes. Waarin ‘geadviseerd’ wordt de Somportpas te nemen. In de praktijk nemen van de fietsers die de St. Jacobsroute volgen veelal de kortere route via de Ibañetapas. Ook een deel van de fietsers die Langs Oude Wegen rijdt maakt deze keuze. Maar het is vooral het gevolg van de keuze van het Genootschap de lengte route Langs Oude Wegen niet vanuit Haarlem te berekenen, maar vanuit Maastricht. De St. Jacobsroute wordt wél vanuit Haarlem, ruim 200 km noordelijk, berekend.

Aanvullingen op routeboekjes zijn niet meer beschikbaar
Tot eind 2015 kon u op de site van Europafietsers aanvullingen vinden op de meest recente edities van de routeboekjes. Die service is vervallen. In 2016 is begonnen met de uitgave van een zogenoemde ‘nieuwe druk’ van de vijf routeboekjes. Twee ervan zijn inmiddels beschikbaar, zie de links hierboven. De kaarten in de nieuwe druk zijn -volgens reviews- minder gedetailleerd, hetgeen sommige gebruikers betreuren.
De aanvullingen op oudere uitgaven inmiddels sterk zijn verouderd en van de nieuwe druk worden geen aanvullingen uitgegeven. Het is daarom verstandig de verouderde aanvullingen van de nog niet herdrukte boekjes (die u mogelijk ergens opgeduikeld heeft) niet te gebruiken. Het kopen van tweedehands routeboekjes is ook af te raden.

Welke Pyreneeënpas?
Beide fietsroutes door Frankrijk eindigen aan de voet van de Pyreneeën. Daar staat u voor de keuze welke pas over de Pyreneeën u neemt. De meeste fietsers hebben deze keuze vooraf al gemaakt. Maar u kunt in zuid-Frankrijk bij zowel de westelijke als de oostelijke route door Frankrijk nog kiezen welke pas u neemt.
Veruit de meeste fietsers (en wandelaars) kiezen ervoor om naar Saint Jean-Pied-de-Port te gaan en van daaruit de Spaanse puerto de Ibañeta, de Roelandspas op 1.057 meter, te nemen. Een klein aantal -bijna uitsluitend fietsers- neemt vanuit Oloron-Ste-Marie de col du Somport, ruim 1.600 meter hoog, precies op de Spaans-Franse grens. Deze oversteek sluit in Jaca aan op de Spaanse Ruta Aragonés die uit het oosten naar Puente la Reina voert. Welke pas u ook neemt, in Puente la Reina komen alle routes samen en gaan verder als de Camino Francés.

Helaas bestaat het idee dat de oostelijke Somportpas stukken zwaarder is dan de westelijke Roelandspas. Misschien doordat de ene pas in absolute cijfers een stuk hoger ligt dan de andere pas. Maar de zwaarte van een bergpas wordt niet bepaald door de absolute hoogte ervan (uitgezonderd passen op grote hoogte met ijle lucht, maar daar is geen sprake van).

Somportpas, afdaling naar Jaca

Welke Pyreneeënpas de moeilijkste is hangt vrijwel uitsluitend af van het weer dat u treft. Onder gelijke weersomstandigheden is er bijna geen verschil.
Het te overbruggen hoogteverschil is ongeveer gelijk (950 meter), de stijgingspercentages verschillen nauwelijks, meestal tussen de 6% en 8%. De relevante verschillen tussen de twee Pyreneeënpassen zijn:

  1. de route via de Somport is langer*.
  2. op de route via de Roelandspas ligt het drukke en toeristische St. Jean-Pied-de-Port. In Oloron-Sainte-Marie is nauwelijks een pelgrim te bekennen.
  3. de weg naar de Roelandspas voert 24 km over de vrij drukke D933/N135. De route over de Somport mijdt zoveel mogelijk de vrij drukke N134 en is daardoor veiliger.
  4. de Somportpas zelf en de route ernaar toe is mooier (vind ik) dan de westelijke route.
  5. Bij de Roelandspas ligt het kleine Roncesvalles met de grote ‘Nederlandse’ albergue. Op de Somport is een herberg met beperkte capaciteit.

*) Reken op zo’n 100 kilometer extra als u vanuit Dax via de Somportpas naar Puente la Reina fietst.

Wilt u de grote stroom pelgrims volgen en de kortste route nemen, fiets dan over de Roelandspas. Heeft u tijd, wilt u de drukte mijden en genieten van mooie natuur en uitzichten, neem dan de Somportpas.

Puerto de Ibañeta
Dit is de meest populaire bergpas. Hij ligt in Spanje een paar kilometer voor Roncesvalles. De Franse namen zijn: col d’Ibaneta en Ronceveaux. In het Nederlands heet de col de Roelandspas. Genoemd naar een ridder van Karel de Grote, Roeland (Roelant, Roland, Orlando of Hruodland) die daar door de Basken werd aangevallen en verslagen. U weet wel, de man van het Roelandslied. In Roncesvalles staat een monument dat aan dit gevecht herinnert.
De Frans/Spaanse grens ligt er een paar kilometer vóór, bij Arnéguy. De fietsers volgen vanaf St. Jean-Pied-de-Port de D933, na de grens in Spanje de N-135 geheten. Dit is een drukke weg, niet zo heel breed en met vrij veel vrachtverkeer. En niet zo leuk om te fietsen. De wandelaars volgen een geheel andere, wat moeilijk begaanbare bergroute, iets oostelijker gelegen. Behalve bij erg slecht weer. Dan wordt hen geadviseerd ook het asfalt te volgen. De Ibañetapas heeft een duidelijk startpunt: St.Jean-Pied-de-Port. De totale klim is 24 kilometer, maar hij begint pas echt bij Arnéguy. Klik hier voor een gedetailleerd profiel van de beklimming van de puerto de Ibañeta.

pyreneeen-passen-ibaneta

Ibañeta, soms mistig en koud

Op de bergpas staat een modern kerkgebouwtje. Behalve een paar borden die de richtingen aanwijzen en een vervallen kerkhofje is er verder niets. Het kan er -ook midden in de zomer- mistig en koud zijn.
Pas in Roncesvalles, vier kilometer bergafwaarts, vindt u een gelegenheid om wat te eten of te drinken. Daar staat ook een klooster en de pelgrimsalbergue die gerund wordt door Nederlandse vrijwilligers van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Ook staat er de Silo van Charlemagne, Karel de Grote, met daarin enkele pelgrimsgraven. Vanaf Roncesvalles daalt de weg (enkele korte klimmetjes daargelaten) naar Pamplona. Een mooie, echt Spaanse stad. Ooit de trotse hoofdstad van het koninkrijk van Navarra.

De Somportpas

De N-134 naar de Col du Somport

Urdos: de N-134 naar de Col du Somport

Klik hier voor een gedetailleerd profiel van de beklimming van de col du Somport. De lengte van deze klim is afhankelijk van het punt waar de klim volgens u begint. Rekent u vanaf Oloron-Sainte-Marie dan is de klim 56 kilometer. Neemt u Accous als startpunt dan is de klim 28 kilometer. Het echte klimmen begint pas bij Urdos, 13 kilometer onder de top. De weg gaat vanaf Oloron Ste Marie weliswaar omhoog, maar het stijgingspercentage is daar maximaal 4%. Deze weg loopt grotendeels over een rustige weg via enkele kleine dorpjes. Het laatste stukje vóór Urdos volgt u de N-134. Mogelijk ervaart u de Somportpas best wel gemakkelijk als u overnacht in een van deze dorpjes, bijv. Accous of Etsaut. Of, als laatste mogelijkheid vóór de col, in Urdos. Ongeveer 4,5 kilometer ná Urdos verlaat u de N-134 weer en vervolgens rijdt u 8,5 kilometer door een mooi natuurgbied over een rustige weg langzaam omhoog naar de col op 1.632 meter.

Twee Nederlandse fietsers zijn bijna op de Col du Somport

Op de col ligt de Frans/Spaanse grens en er staat een café/restaurant annex albergue. Vlak na deze pas in Candanchú liggen de fundamenten van het middeleeuwse pelgrimsklooster en hospitaal Santa Cristina. Deze pas was in de bloeiperiode van de Camino de belangrijkste bergpas in de Pyreneeën. Er is nu vrijwel niets meer dat daaraan herinnert.

Hostal op de Col du Somport

Hostal op de Col du Somport

Vrij snel na de pas komt u door het (ski)dorpje Canfranc en Canfranc Estación. Deze toevoeging verwijst naar het enorme station dat er staat. Het was ooit bedoeld als belangrijk station aan de spoorlijn naar het Franse Pau. Maar die is na de aanleg nooit gebruikt. Nu is Canfranc Estación een Spaans eindstation, veel te groot voor het huidige gebruik. De spoorlijn is grotendeels afgebroken; onderweg naar de Somport ziet u nog wat restanten. In Canfranc (Estación) zijn verschillende restaurantjes en overnachtingsmogelijkheden.

pyreneeen-passen-somport

De percentages in hiervoor getoonde grafieken van de klim naar de Pyreneeënpassen kunt als volgt interpreteren:

    • tot 4% stijging is gemakkelijk, ook gedurende veel kilometers.
    • tussen 4% en 6% begint het pittiger te worden, maar zeker niet onoverkomelijk.
    • tussen 6% en 8% kan de stijging als “vrij zwaar” worden ervaren.
    • tussen 8% en 10% is ronduit zwaar. Uw snelheid kan terugvallen tot 5 km/uur.
    • boven de 10% is bijna niet te doen, tenzij u erg weinig bagage heeft.

Ter vergelijking: Alpe d’Huez: gemiddeld 8 à 9%; de steilste 1.000 meter op de Mont Ventoux is 10%. De gehele klim op de Ventoux is gemiddeld 7,4%. Sommige lezers zullen wel mopperen dat de weg naar de afgrond is geplaveid met gemiddelden. Maar neem van me aan: het klim naar een van de Pyreneeëncols is prima te doen, behalve bij slecht weer. Regen en kou kunnen grote spelbrekers zijn.

De Camino Francés

En vanaf hier worden alle wegen naar Santiago één.

Nadat u een van de twee Pyreneeënpassen bent gepasseerd fietst u naar Puente la Reina. Indien u de Ibañeta hebt genomen en richting Pamplona bent gegaan is het nog maar een klein stukje fietsen. Niet bijster interessant. Maar voor hen die de Somportpas hebben genomen is de weg naar Puente la Reina zo’n 100 kilometer  langer. Met een paar mooie bezienswaardigheden: het stadje Jaca, het oude klooster San Juan de la Peña, het dorpje Sangüesa, eventueel het klooster in Leyre en net voor Puenta la Reina de beroemde kapel Santa Maria Eunate.
In Puente la Reina staat een beeldje op de plek waar de Camino Francés begint. “En vanaf hier worden alle wegen naar Santiago één”, staat er in ’t Spaans. Alleen degenen die de Somportpas hebben genomen zien het beeldje direct bij binnenkomst van het stadje. Komt u via Pamplona dan moet u het hele dorpje door om het beeldje te zien. En daarna weer terug naar de veelvuldig gefotografeerde brug. De originele brug is eeuwen geleden in opdracht van de koningin van Navarra speciaal voor pelgrims aangelegd. Vandaar de naam van het stadje: Puente la Reina = Koninginnebrug.

De Camino Francés, de populaire Spaanse wandelroute naar Santiago is ongeveer 750 km lang. In tegenstelling tot de Franse routes treft u op de Camino Francés veel overnachtingsmogelijkheden speciaal voor pelgrims: albergue of soms ook refugio genoemd. Ook het aantal restaurantjes, barretjes en kroegjes is enorm. Op verschillende sites kunt u een overzicht van overnachtingsmogelijkheden op deze route vinden. Er bestaat geen allesomvattend en dag-actueel overzicht. Hieronder twee vrij actuele pdf-jes:
1. Albergues op de Camino Frances
2. Albergues op de Camino Francés

Wandelaars op de Camino Francés

De file onder (1) is opgesteld op basis van informatie op de site Spanishsteps.eu in mei 2013. Deze site bestaat niet meer. Beide downloads volgen de wandelroute. Die wijkt regelmatig af van de fietsroute. Vandaar dat u in de files dorpjes ziet die niet aan de fietsroute liggen en dat u dorpjes die aan wél aan de fietsroute maar níet aan de wandelroute liggen mist. Nadere informatie over overnachtingsmogelijkheden staat onder vraag 14.

Klik op Camino Francés – easy riding voor een (niet meer volledig actuele) pdf-file met fietskaartjes van de Camino Francés. In boekje 3  Oloron Ste Marie-Santiago, staat de routebeschrijving van de Camino Francés. De nieuwe druk 2016 sluit aan op boekje 2 LOW en op boekje 2 van de Sint Jacobsroute. Ook van Camino Francés zijn GPS-bestanden te downloaden van de site van Europafietsers.nl.

Onderstaand hoogteprofiel van de Camino Francés, lees ’t van rechts naar links, is ietsje aangepast overgenomen van de site http://www.gdecarli.it/extra/santiago/index.htm.

Hoogteverschillen op de Camino Francés

Wie gemakkelijker van links naar rechts leest kan via onderstaande grafiek een beeld krijgen van de klimpartijen die u op de Camino Francés te wachten staan. Meer informatie over klimmen staat onder vraag 21.

Hoogteprofiel Camino Frances per fiets

Hoogteprofiel Camino Francés per fiets

Over de Camino fietsen

Ook in Foncebadón kunt u een stukje de wandelroute rijden.

Soms willen fietsers de wandelroute volgen. Er zijn een paar stukken waar dat kan. Niet veel, want de wandelroute gaat vaak over smalle onverharde paadjes die zelfs met een mountainbike en zonder bagage een hele uitdaging zijn. In boekje drie staan er een paar aangegeven, bijvoorbeeld het traject Carrión de los Condes naar Calzadilla de la Cueza, een afstand van vijftien kilometer. Spaanse mountainbikers fietsen vrijwel allemaal de wandelroute. Regelmatig tot grote ergernis van de wandelende pelgrims. Als u de uitdagingen van de wandelroute ook wilt ervaren ben dan voorzichtig. Houd rekening met het feit dat de wandelaars er eigenlijk niet zo van gediend zijn dat fietsers in hun vaarwater zitten.

Ze lopen links, rechts en door het midden..

Ze lopen links, rechts en door het midden..

In drukke tijden is de weg vol met voetgangers die links, rechts en door het midden lopen. Ze wijken uit op de meest vreemde momenten en ze stellen geen prijs op fietsers die hen rakelings passeren. U heeft het moeilijk aanrijdingen te vermijden en tegelijk kuilen te ontwijken. Ook uw fiets heeft het moeilijk. Stof en gruis slaan neer op ketting en derailleur, de banden worden geteisterd door scherpe stenen. En als het regent of nat is, spat de modder alle kanten op. Kortom, om de sfeer te proeven kunt u besluiten een stukje echte camino te rijden, maar de lol gaat er snel vanaf. Op de site van het Engelse St. Jacob genootschap (Way of St. James) vindt u een overzicht van de etappes van de wandelroute van Roncesvalles naar Santiago. Door deze kaarten te vergelijken met de route in Sweerman’s ‘boekje drie’ krijgt u inzicht in de verschillen.

Mijd de N-wegen
Het voordeel van de Sweermanboekjes is dat de minst drukke en meest veilige route is uitgestippeld, plus dat er veel informatie over bezienswaardigheden langs de route in vermeld staat. Dat geldt zowel in Frankrijk als in Spanje. U rijdt wel een aantal kilometers om. Natuurlijk kunt u ervoor kiezen onderweg af te wijken van de route. Bijvoorbeeld als u ziet dat er wel erg veel omgereden wordt. In onderstaand voorbeeld kunt u vanaf Santo Domingo de la Calzada de rode N120 blijven volgen in plaats van de paarse route die het boekje aangeeft. Kiest u in Frankrijk voor een alternatieve route houd er dan rekening mee dat veel voormalige (nationale) N-wegen nu drukke (departementale) D-wegen zijn. U kunt ze vaak aan hun nummer herkennen; ze beginnen vaak met het cijfer 9. Zo is bijv. de D910 in de buurt van Tours de oude N10 naar het zuiden. En de weg naar de Ibañeta nu de D933 was voorheen de N33. En het is dus een drukke weg. In Spanje verwijst de wegbenaming naar de provincie die de weg beheert. Het beheer van NA-wegen ligt bij de provincie Navarra en van BU-wegen bij de provincie Burgos. N-wegen worden op nationaal niveau beheerd. Ook in Spanje wordt gedecentraliseerd: de oude, nationale weg N111 heet bij Cirauqui in Navarra de NA-1110.

Indien u navigeert gebruik makend van een app op uw telefoon (google maps bijv. of view ranger) of als u uw route laat berekenen met GPS-navigatieapparaat (van bijv. Garmin) dan is de kans groot dat de berekende route u via drukke D-wegen (die tot voor kort N-wegen waren) of zelfs via vaak overbelaste N-wegen stuurt. Dit type wegen moet u echt mijden. U mag er fietsen maar het is levensgevaarlijk. Zeker met een grote vracht bagage. Investeer daarom óf in actuele routeboekjes óf in een GPS-apparaat met actuele detailkaarten.

Kaart in boekje 3

Reken er ook op dat de Spaanse N-wegen drukke wegen zijn met veel vrachtverkeer, met name de N120. Zonder fietspad ernaast. Hoogstens een wat breed uitgevallen strook asfalt rechts van de doorgetrokken streep aan de rechterkant van de weg. Bovendien moet u er in bovenstaand voorbeeld op bedacht zijn dat die rare kronkel in de weg, net voor de Puerto de la Pedraja in de Montes de Oca er niet voor niks zit. Belorado ligt op 638 m, de col op 1.150 m. Een hoogteverschil van ruim 500 meter over een afstand van 20 kilometer.

De N-120 doorkruist Redecilla del Camino

De N120 doorkruist Redecilla del Camino

Overigens loopt de wandelroute parallel aan de N120. Het smalle caminopad loopt dan weer links, dan weer rechts van de N120. Het komt door dorpjes als Redecilla del Camino, verderop Espinosa del Camino en passeert vervolgens de Puerto de la Pedraja om daarna af te dalen naar Burgos. Dus als u maximaal de wandelroute wilt volgen en/of wilt overnachten in de albergues in de dorpjes aan de N120, volg dan deze weg. Realiseert u zich wel dat fietsen over de N120 veel minder relaxt is dan fietsen over de route die Sweerman heeft bedacht.

GPS gebruiken.

Ook met GPS is 'verkeerd rijden' mogelijk

Ook met GPS is ‘verkeerd rijden’ mogelijk

Inmiddels heeft GPS het gebruik van de fysieke Sweermanboekjes behoorlijk verdrongen. Europafietsers heeft voor het gebruik van hun bestanden de tekst Europafietsers gebruiksaanwijzing GPS-tracks uitgegeven. Op hun site staat meer informatie over het gebruik van GPS, de voordelen, maar ook de nadelen. Het (impliciete) advies aan fietskoppels om de een GPS en de ander een fysiek routeboekje te laten gebruiken lijkt me uitstekend. Voor solisten is dat lastiger, maar een fysiek routeboekje als back-up voor het geval GPS het laat afweten is zo gek nog niet.
Belangrijk punt is ook het advies om ‘het juiste’ GPS-apparaat te gebruiken. Een apparaat dat geschikt is voor lange-afstand-tracks. Zelfstudie op internet helpt uiteraard, maar laat u ook adviseren indien u onvoldoende kennis van zaken heeft.
Let bij zelfstudie ook altijd op de actualiteit van de tekst. Zo stond in januari 2017 op de site van de Fietsersbond te lezen dat de Garmin eTrex 20 als beste koop uit een test kwam. Hopeloos verouderde informatie. Het apparaat (uit 2013) is in 2017 niet meer te koop. Mogelijk biedt gps.nl/fietsnavigatie/ actuelere informatie. Of kijk ook hier.
Het lijkt erop dat er momenteel best redelijke GPS-apparaten te koop zijn maar dat de prijs van een apparaat-met-kaarten, geschikt om in west-Europa lange afstanden te fietsen, nog steeds behoorlijk pittig is.

Ook als u (nog) geen GPS-apparaat heeft kan het -vóór u start- bekijken van een GPS-bestand van Europafietsers.nl interessant zijn. Installeer het programma (de app) Garmin Basecamp op uw pc of mac. Vervolgens laadt u een fietskaart van Europa.  Meer hierover vindt u hier. Daarna importeert u een *.gdb of *.gpx track van een fietsroute naar Santiago de Compostela van de site Europafietsers. U kunt dan op uw computer de hele route bestuderen. Wilt u een GPS-apparaat aanschaffen, laat u dan goed adviseren. Zowel ter zake het apparaat als over de navigatiekaart die op het toestel is/kan worden geladen.

Smartphone
Er is inmiddels een hele serie camino-app(licatie)s voor smartphones. De Baskische supermarkt Consumer Eroski heeft bijv. een gratis camino-app die off-line te gebruiken is. Deze geeft (spaanstalige) informatie over albergues en bezienswaardigheden. De app bevat ook een routebeschrijving voor wandelaars.
U kunt uiteraard uw smartphone voor navigatie gebruiken. Er is keuze uit verschillende apps met kaarten en navigatiemogelijkheden. Voor het antwoord op uw vraag ‘waar ben ik?’ prima, tenminste als ’t werkt op het moment suprême. Maar de berekende routes nemen vaak de kortste weg en die is niet altijd het prettigst om te fietsen. Op de site De wijde wereld.net  staan zinvolle adviezen voor het gebruik van een smartphone bij het navigeren:

      • Schakel het scherm alleen in als dat noodzakelijk is en beperk zo mogelijk de helderheid.
      • Zet 4G en 3G uit. Dit zijn echte energieslurpers! 2G is voor de app (bijv. Viewranger) voldoende om onder het fietsen kaarten te downloaden.
      • Laat geen apps op de achtergrond draaien.
      • Zet wifi uit.

Ook op de site Op pad.nl wordt over dit onderwerp geschreven.

U kunt in plaats van een (meestal duur) apparaat voor fietsnavigatie ook uw mobiele telefoon gebruiken (mits die met apps overweg kan). Van de site van Erik Ruissen kopieer ik zijn aanbeveling van de app Pocket Earth.  Als u de Pro-versie neemt (5 euro) dan kunt u Open Street Map kaarten op uw telefoon downloaden en deze off-line gebruiken. Of u kunt een complete GPX-track downloaden en importeren in de app.

Mountainbike/ATB.
Op verschillende (Spaanstalige) sites staan GPS-tracks van de Camino Francés voor mountainbikers. U kunt voor zulke route kiezen, maar een toerfiets is geen mountainbike en de bagage van een mountainbiker is aanzienlijk minder vergeleken met de toerfietser. Soms helemaal weinig omdat het grootste deel van de bagage per auto getransporteerd wordt. Als Spanjaarden ‘el camino’ fietsen, gaan ze vrijwel altijd per mountainbike/ATB. Mountainbikers volgen waar enigszins mogelijk de wandelroute. Tot ergernis van veel wandelaars die het niet prettig vinden als bikers hen onverhoeds en rakelings passeren. Mocht u de mountainbike willen nemen, houd hiermee dan rekening. U moet ook rekening houden met de kuilen en stenen op het wandelpad. En afdalen op het wandelpad is soms een hachelijke onderneming. Voor echte bikers geen nieuws. De foto’s hieronder geven een sfeerimpressie.

Met de mountainbike de Camino volgen is een uitdaging

Met de mountainbike de Camino volgen is een uitdaging

Genieten gaat boven snelheid
Het aantal kilometers vanuit Zuid Nederland (Vessem, of all places) is volgens sommigen slechts 2.380 km. Dat kan kloppen indien u de meest gerichte route neemt. Maar de kans dat uw teller in Santiago op 2.500 of iets meer kilometer staat is groot. Indien u de oostelijke route neemt komt u (alles bijeen) in de buurt van de 3.000 km. Voor sommige fietsers is de afgelegde afstand erg belangrijk. Zij meten de gereden kilometers tot in drie decimalen nauwkeurig. Voor anderen maakt het niet zoveel uit. Leuk om te weten maar daar houdt het bij op. Belangrijk is dat u zich realiseert dat de pelgrimage naar Santiago betekent dat u vele dagen (30 of meer) achtereen elke dag een fiks eind ‘moet’ fietsen. En dat vergt conditie, doorzettingsvermogen en vaak ook vindingrijkheid. Maar het is echt een geweldige ervaring, geniet ervan!

Indien grafieken met hoge pieken u de stuipen op het lijf jagen, troost u dan met het idee dat er (net als in de statistiek) ook in de grafieken drie categorieën zijn: Leugens, grove leugens en grafieken (statistieken). Hieronder een grafiek van de beklimming van de Monte Irago (met daarop het Cruz de Ferro) in een andere schaalverdeling. ‘ n Eitje zoals u ziet.

De klim naar Cruz de Ferro vanuit Astorga

De klim naar Cruz de Ferro vanuit Astorga

Ook op ‘OpenStreetMap’ treft u de camino aan, klik hier. En zelfs de Duitsers laten van zich horen, klik hier. Voor een pdf met alle camino’s in noord-Spanje klik op Camino-routes in N-Spanje.

Vertrek op een andere startplaats

Een ander route-issue is de vraag wat de opties zijn indien u uw fietsroute niet vanuit huis wilt beginnen maar op een locatie dichterbij Santiago. Dat kan relevant zijn indien u geen vier of vijf weken vakantie kunt opnemen. De belangrijkste vragen zijn dan:

      1. hoe kom ik op de startplaats?
      2. hoe komt mijn fiets (en bagage) op de startplaats?
Zuharpeta Huis.

Zuharpeta Huis.

Om met het laatste te beginnen, het Vessemse bedrijf Soetens kan uw fiets naar elke plaats op de route naar Santiago transporteren. In St. Jean-Pied-de-Port kunnen zij uw fiets en bagage afleveren bij Gite Zuharpeta. Voor overige bestemmingen op de Camino dient U zelf voor een bezorglocatie te zorgen. Voor meer informatie over deze service klik hier. Uiteraard kunt u zelf het transport regelen. U vraagt een van uw kinderen of de buurman om als vervoerder op te treden. En indien u naar uw startlocatie vliegt kunt U uw fiets mogelijk meenemen in het vliegtuig. Dat alternatief is ook interessant voor pelgrims die de Via de la Plata in Sevilla aanvangen. Uzelf kunt per auto, per trein en per vliegtuig naar de startlocatie reizen. Per auto behoeft geen toelichting. Per trein is relatief lastig en vaak ook vrij duur. Eerst met de Thalys naar Parijs en dan met bijv. de T.G.V. verder; te complex om alle opties hier te benoemen. Maar de site http://www.touradour.com/towns/trains.htm biedt mogelijk aanknopingspunten voor het laatste deel van uw reis naar de Pyreneeën.

Per vliegtuig zijn de -naar mijn idee- relevante opties:

Station St. Jean

St. Jean-Pied-de-Port Station

Vliegen
1. Met Transavia van Rotterdam naar Biarritz (Bayonne) is niet meer mogelijk. Een alternatief is wellicht een Ryanairvlucht vanuit Charleroi, bijv op donderdag 1 juni 2017 à 37 euro per stoel. Orienteer u diepgaand op de spelregels van deze firma, want een onaangename ervaring zit bij hen vaak in de kleine lettertjes. Doe vooral geen aannames; check van alles wat u wil of ’t kan en hoe Ryanair ’t graag wil hebben. Anders is ’t kassa of erger: “helaas, niet mogelijk.”
U kunt vanaf het station in Bayonne met de regionale trein naar St. Jean-Pied-de-Port. Deze reis duurt 1:20 uur. Klik hier. Indien u wilt kan Soetens uit Vessem uw fiets brengen. Als u daar geen gebruik van maakt, zoek dan vooraf uit of en hoe uw fiets mee kan in het vliegtuig en (eventueel) de trein.

Van Biarritz naar St. Jean.

Van Biarritz naar St. Jean.

Fietsen vanaf het vliegveld kan uiteraard ook. De afstand naar St. Jean-Pied-de-Port is een kleine 60 km. Op de D=932 en de D918 moet u enkele heuvels nemen. Mogelijk interessant als oefening voor de klim naar de Puerto de Ibañeta.

Vliegen en dan per trein
2. Met Ryanair vanaf Weeze naar Santander en dan per trein via Palencia naar Burgos of eventueel León. Het meenemen van uw fiets in Spaanse treinen kan een probleem opleveren. Zeker als u moet overstappen in Palencia. Informeer tijdig naar de mogelijkheden. Uiteraard is er nog veel meer te verzinnen. Bijv. van Biarritz naar Pamplona. Maar het uitzoeken hiervan laat ik graag aan u over. Klik op renfe treinenloop noord spanje voor inzicht in de Renfe-treinenloop aldaar. In dit reisverslag (juli 2013) kunt lezen over het gebruik van de regionale trein op delen van de Ruta del Norte. Hieronder een beeld van alle spoorwegen in Frankrijk en noord-Spanje, met een korte toelichting op de Spaanse Renfe-lijnen (stoptreinen en intercities) en de Renfe/Feve-lijnen met boemeltreinen langs de noordkust.

Spoorwegen naar Santiago

Spoorwegen naar Santiago

U ziet dat het reizen met de trein naar (en van) Santiago enigszins complex is. Interessante links zijn:

http://www.renfe.com/viajeros/info/index.html

http://www.renfe.com/viajeros/feve/mapas/index.html

http://www.renfe.com/viajeros/info/bicicletas.html

Voor de volledigheid: U zou kunnen overwegen, ergens in een stad gelegen aan de Camino, een fiets te huren. In plaats van uw eigen fiets mee naar Spanje te nemen. Dat kan. Maar besef wel dat nagenoeg 100% van de Spaanse fietsers mountainbikers zijn. En dat de fietsverhuurbedrijven (er zijn er tal van) u in principe een mountainbike aanbieden. Wilt u een andere fiets, even opletten. Bagage mee te nemen kan in een rugzak en/of in twee kleine tassen. Mocht u interesse hebben, google op zoekterm: “alquiler bici camino santiago”.

De Ruta del Norte

Een werkelijk prachtige route…

De Ruta del Norte fietsen kan, maar het is niet toevallig dat Clemens Sweerman geen fietsroute ‘Ruta del Norte’, 825 km lang, heeft ontwikkeld. Deze Camino is primair een wandelroute. Er zijn (dus) een paar ‘maren’. Ten eerste is deze route veel zwaarder. Er is (bijna) geen kilometer vlak. De Camino del Norte volgt grofweg de N634 die van Irun (Spaans Baskenland) naar Santiago loopt. Deze weg loopt grotendeels dichtbij de kust en is 730 km lang. Op Youtube staat een video die op deze weg is gemaakt en waarin het Baskische lied Lau teilatuvan de zanger Itioz is te horen. Fascinerend, want Baskisch is een heel aparte taal.

De N634 loopt deels vlak langs de kust

Er zijn een paar varianten van de Ruta del Norte. Zo kunt U in Ribadesella besluiten in plaats van naar Gijon te gaan naar Oviedo te fietsen. Van Oviedo naar Santiago loopt de Camino Primitivo. Maar U kunt ook vanaf Oviedo de N634 naar de kust volgen en vanaf Soto de Luiña weer verder fietsen langs de kust. De overnachtingsmogelijkheden op Camino del Norte resp. de Camino Primitivo zijn aanzienlijk minder vergeleken met de Camino Francés. Niet verrassend, want het aantal pelgrims is veel kleiner dan op de Camino Francés.

De wandelroute volgt soms ook de N634

U kunt ervoor kiezen de mountainbike route te volgen (met een daarvoor geschikte fiets) of U kunt gebruik maken van een GPX-track geschikt voor een trekkingfiets klik hier. Een Garmin GPS met een CityMap is handig voor het navigeren in de grotere steden. Als U klimmetjes op binnenwegen wilt vermijden kunt U uitwijken naar de N632 en de N634. De binnenwegen zijn iets steiler dan de N-wegen maar voor een geoefende fietser best te doen. De N634 is niet helemaal te vermijden. Op enkele stukken van het traject volgt ook de mountainbikeroute en zelfs de wandelroute deze drukke en vrij smalle doorgaande verkeersweg. Weliswaar heeft het (vracht)verkeer een alternatief: de A8, maar de N634 is toch nog vrij druk. Maar tegenover deze maren staat dat de route werkelijk prachtig is. Soms rijdt U vlak langs de kust, soms door een laan met bomen. Maar het gaat altijd op en af. En regelmatig ook flink; er zijn verschillende 10%-stukken. Voor liefhebbers van vis, schaaldieren en cider is deze route een dagenlange culinaire ontdekkingstocht. U fietst regelmatig door een vissersdorpje en het aantal varianten cider is talrijk. In een sidreria kunt U ze proeven.

Sobrado dos Monxes

Het aantal culturele bezienswaardigheden is wat minder. Er zijn bijv. weinig monasterio’s en de dorpjes zijn niet zo aantrekkelijk als die langs de Camino Francés. De mooiste steden zijn Bilbao en Oviedo. Santander is een echte havenstad. In de buurt van Ribadeo buigt de route van de kust af naar het zuid-westen richting Sobrado dos Monxes. Dit is de laatste etappeplaats voor Santiago. Er staat een oud klooster. De planten groeien welig op de twee torens. Dus als U besluit de Ruta del Norte te volgen, neem dan zo weinig mogelijk bagage mee. Geen tent, geen kookspullen, alleen twee achtertassen en een stuurtas met slechts het hoogst nodige. Ondanks goede voorbereiding kan het noodzakelijk/gewenst zijn een stukje met de trein te overbruggen. Dat kan met de regionale spoorlijn langs de noordkust van Spanje. De maatschappij die hier rijdt is Feve, een dochteronderneming van Renfe, de Spaanse NS. Aangezien in Spanje verschillende treinsystemen naast elkaar bestaan is het verstandig U even in deze materie te verdiepen indien U de trein als vervoermiddel in overweging neemt. Feve is een soort Arriva met regionale treinen. Renfe heeft intercities (Avant en Trenes Media distancia), boemeltreinen (Cercanías) en hogesnelheidstreinen (AVE).

Interessante links zijn een:

Klik op Albergues Camino del Norte voor een lijst met veel, zo niet alle albergues op de Camino del Norte. De actuele lijst is te downloaden van de site Caminosnorte.org. Een (vrij) actueel reisverslag van de Camino del Norte staat hier.

naar boven

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.